New Horizons klopt Voyager 1 op weg naar Pluto

Jullie weten zonder twijfel dat Pluto een 5-tal jaar geleden gedegradeerd werd van volwaardige planeet van ons zonnestelsel tot dwergplaneet.
Zelfs ons onlangs overleden stokoud tante Methilleke wist dat.
Maar die degradatie betekent niet dat de astronomen hun belangstelling voor Pluto verloren hebben.
Integendeel, NASA heeft in "het jaar van de degradatie", op 19 januari 2006, zelfs een bijzondere ruimtesonde New Horizons gelanceerd met de bedoeling Pluto en de Kuipergordel grondig te bestuderen.

De Kuipergordel is een opeenhoping van miljarden komeetachtige ruimte-objecten die zich in ons zonnestelsel bevindt in een zone voorbij de planeet Neptunus.
Sommige van die objecten volgen de baan van Pluto.
En het is juist omdat Pluto niet in staat is gebleken om met zijn zwaartekracht, zijn baan van die objecten te zuiveren, dat hij voor de astronomen niet meer waardig was om een echte planeet te blijven.
Op de figuur hieronder wordt de Kuipergordel binnen ons zonnestelsel gesitueerd en voorgesteld met groene bolletjes.
De schaal is in Astronomische Eenheden (A.E.).
1 AE = de gemiddelde afstand tussen de zon en de aarde = ongeveer 150 miljoen kilometer = 149.597.870,691 kilometer precies.

New horizons begint nu stilaan Pluto te naderen.
”Stilaan naderen” is natuurlijk erg relatief.
Na bijna 6 jaar “vliegen” aan ongeveer 1 miljoen kilometer per dag, is New Horizons nu dichter bij Pluto dan er ooit één ruimtetuig geweest is.
Het vorig record stond op naam van Voyager 1, die in januari 1986 Pluto tot op 1,58 miljard km naderde.
New Horizons bevond zich gisteren (5 december 2011) op 10,55 AE van Pluto en dat is 10,55 x 149.597.870,691 kilometer = 1,578 miljard km van Pluto. Over “naderen” gesproken…
En “stilaan” dan?
Met een snelheid van 55.500 km/h zal het toch nog tot 14 juli 2015 duren vóór New Horizons het dichts bij Pluto zal zijn. En dat wordt dan wel akelig dicht: 12.500 km! De camera’s zullen dan objecten ter grootte van een voetbalveld kunnen waarnemen.

Onderstaande figuur laat toe in te schatten waar de ruimtesonde zich nu in ons zonnestelsel bevindt ten op zicht van Pluto en de andere planeten.
Nog een kleine 4 jaar geduld dus om wat meer over onze mysterieuze dwerg te kunnen leren.

Maakt Pluto een comeback?

Wellicht herinneren jullie het zich nog wel.
Drie jaar geleden besliste de International Astronomical Union(IAU) op haar algemene vergadering in Praag, dat Pluto, de sukkelaar, niet meer thuis hoorde in het rijtje van de volwaardige planeten in ons zonnestelsel.

De negen planeten van onze kinderjaren werden er plots acht.
Gedaan dus met mijn truukje dat ik al jaren hanteerde om de volgorde waarin ze rond onze zon cirkelen te te kunnen onthouden.
In Engels weliswaar, maar ik was het zo gewoon: My Very Educated Mother Just Showed me Nine Planets: Mercurius, Venus, Earth – Aarde, Jupiter, Saturnus, Neptunus,…Pluto.
Pluto werd gedegradeerd tot de categorie van tweedehandse dwergplaneten. Omdat hij op zijn verre baan rond de zon, niet alle objecten die ook op die baan rondtollen, had kunnen opslokken. Echte planeten moeten dat kunnen volgens de IUA.

Maar die stelling van het IAU viel niet onverdeeld in goede aarde.
Er waren nogal wat astronomen die dit een ondemocratische beslissing vonden, omdat ze genomen was door slechts 4% van de 10.000 leden van de IUA. En ook de gouverneur van de Amerikaanse staat Illionois protesteerde heftig. Want Clyde Tombaugh, die in 1930 als amateur-astronoom Pluto ontdekt had, was een inwoner van die staat.

En de beroering blijft aanhouden.
Volgende week komt in Rio de Janeiro de algemene vergadering van de IAU voor het eerst sedert de Pluto-beslissing, opnieuw samen.
Het al dan niet planeet zijn van Pluto staat wel niet op de agenda, maar er wordt verwacht dat de affaire toch ter sprake zal gebracht worden.
Vooral een groep astronomen rond Mark Sykes van het Planetary Science Institute in Tucson, Arizona heeft een hele reeks argumenten klaar om de definitie van een planeet te herzien.
Die groep dringt op een verandering van de definitie aan, in het kader van de vaststellingen die ruimtesondes, op weg naar Pluto en Ceres (nu geklasseerd als asteroïde), de komende jaren ongetwijfeld zullen doen.
Naar Pluto heeft de NASA de New Horizons mission onderweg.
En naar Ceres “vliegt” de Dawn-missie.
Beiden moeten in 2015 hun doel bereiken. De verwachtingen zijn hoog gespannen.
De Sykes-groep is ervan overtuigd dat er, zowel op Pluto als op Ceres, o.a. geologische activiteit zal kunnen vastgesteld worden.
En dat is toch meer dan wat van een dwergplaneet of een asteroïde kan gezegd worden.

De groep rond Sykes wil de definitie van een planeet wel zeer ruim houden: noem een planeet elk object dat groot genoeg is om, door werking van zijn eigen zwaartekracht, een ronde vorm aan te nemen.
Deze ruime omschrijving zou als gevolg hebben dat Pluto zeker een comeback mag doen.
En is onze mooie ronde maan, met zijn eigen zwaarteveld (weliswaar 6 keer minder sterk dan dat van onze aarde), dan ook een planeet?
Daar heeft Sykes geen probleem mee.
We weten dat er sterren zijn die rond andere sterren draaien. Dubbelsterren. Alcor en Mizar bijvoorbeeld, in het bekende sterrenbeeld Grote Beer.

Waarom zou dan de maan, als planeet, dan niet om de planeet aarde mogen draaien?

Enfin, als de IAU in Rio de Janeiro of later, de definitie van Sykes en co zou volgen, dan is Pluto wel in eer hersteld.
Maar “ My Very Educated Mother Just Showed me Nine Planets” is nog niet gered.
Ik zal er dan in elk geval een paar woorden moeten tussen foefelen.

Pluto heeft er vier!

Ik heb het hier al laten weten aan iedereen die het elders nog niet had gehoord: Pluto heeft enige tijd geleden zijn status van negende planeet in ons zonnestelsel verloren. De sukkelaar is gedegradeerd tot een onvolwaardige dwergplaneet.

Pluto is zich evenwel een beetje aan het “rehabiliteren”.
Je ziet de ex-planeet hierboven met zijn 3 manen: Charon, Nix en Hydra
Maar daar laat hij het niet bij.
Begin deze maand heeft de Hubble Telescoop een 4de maan van Pluto ontdekt.
Het ding is maar een paar dozijn kilometer in doorsnede, maar het is en blijft een maan die rond zijn (dwerg)planeet cirkelt.
Daarmee zet Pluto zijn vroegere planeetgenoten mooi te kakken, want 4 is meer dan wat er samen aan manen rond Mercurius, Venus, onze Aarde en Mars draait!  
Het nieuwe Plutomaantje heeft nog geen definitieve naam. Voorlopig heet het P4 (Pluto’s 4de maan). Ik ben benieuwd hoe men het zal dopen.

Je kan je ook afvragen waarom de astronomen hun dure tijd investeren in het zoeken naar manen van Pluto ?
Eigenlijk was Hubble, in opdracht van NASA, stofringen rond Pluto aan het onderzoeken.
NASA’s ruimtesonde New Horizons is immers op weg naar de Kuipergordel en naar onze dwergplaneet.
De Kuipergordel is een gordel van komeetachtige objecten tussen Neptunus en Pluto in.
Massa’s ruimtestof rond Pluto zou de ruimtesonde kunnen beschadigen bij de doortocht.

Geen stof rond Pluto blijkt nu, maar wel een extra maantje.
Als ze Pluto in 2015 passeert, zal New Horizons dus iets extra’s hebben om naar uit te kijken.

HAT-P-7b doet rare toeren

Je zal zich (hoop ik) mijn berichtje van maandag nog herinneren over mijn favoriete Kepler-satelliet.
Hoe die met succes een transitie van HAT-P-7b vóór de ster HAT-P-7 geregistreerd heeft. Een waarneming van een gebeuren op zo'n 1000 lichtjaren van ons af.
Kepler is dus klaar om het (dure) werk te doen waarvoor hij gelanceerd is.

Maar planeet HAT-P-7b blijft ook zijn publiciteit verzorgen.
Een team astronomen van het MIT (Massachusetts Institute of Technology) onder leiding van Joshua Winn, heeft nu met Japanese Subaru telescoope vastgesteld dat HAT-P-7b omgekeerd rond zijn ster HAT-P-7 draait.

Wat betekent dat omgekeerd?
Laat ons daarvoor even de rotatie van de planeten in ons eigen zonnestelsel bekijken.
Die draaien allemaal braafjes rond de zon in dezelfde zin als de zon rond haar eigen as draait.
En dat is vrij logisch als men ervan uit gaat dat die planeten ontstaan zijn uit enorme gasmassa’s die zich van onze roterende zon hebben losgescheurd.

Daarenboven draaien Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter, Saturnus en Neptunus vrijwel in éénzelfde vlak dat slechts heel weinig helt (ongeveer 7°) t.o.v. de zonne-evenaar.
Pluto is hier een uitzondering. Maar je weet hoe men over het planeet zijn van Pluto denkt.

Hoe kan nu een planeet in omgekeerde zin rond zijn ster gaan draaien?
Dat zou kunnen als zijn rotatievlak zeer sterk gaat hellen t.o.v.
van de evenaar van zijn ster.


Je ziet dat als de helling van het rotatievlak t.o.v. de sterrenevenaar groter wordt dan 90°, de ster t.o.v. de waarnemer in de tegengestelde zin beweegt.

Maar hoe kan de helling van het rotatievlak van een planeet t.o.v. de sterrenevenaar zo groot worden?
Daar zijn de astronomen nog over aan het speculeren.
Er zou een “close encounter” met een andere planeet van de HAT-P-7 ster kunnen geweest zijn, waardoor de gravitatiekrachten tussen de twee planeten de baan van HAT-P-7b deed hellen.
Of misschien is er wel een zusterster in de buurt die haar zwaartekrachten laat spelen.
Volgens Winn moet er in elk geval een ander hemellichaam in de omgeving zijn om de baan van de planeet zo te kunnen verstoren.
De astronomen zoeken verder.
En ik laat iets weten als ik er iets over lees.

Je ziet het. Er valt voortdurend wat te beleven in die enorme ruimte waarin we op ons petieterig aardbolletje rondzweven.
De wonderen zijn het heelal dus nog lang niet uit.
En wij beseffen (hoop ik) van langs om meer dat we eigenlijk (bijna) niets weten.

Methilleke

Donderdag hebben we tante Mathilde ten grave gedragen.
Echt ten grave, geen crematie, want crematie paste niet bij haar. Haar lichaam hoorde in gewijde grond
Methilleke is 97 jaar mogen worden.
En tot op hoge leeftijd is ze altijd een bijzondere, pittige, schalkse, vinnige dame gebleven met een speelse twinkel in haar oogjes.
De schooljuffrouw die ze was, is nooit uit haar weggedoofd.
Ons altijd aanlerend en zelf altijd bijlerend.
En zo lang het ging, steeds vol belangstelling voor wat er in de wereld aan ‘t gebeuren was.

Een speurtocht in een kastje op haar kamertje in het rusthuis, was een ontdekkingstocht naar wie Methilleke eigenlijk was.
Krantenknipsels over de degradatie van Pluto tot een dwergplaneet bijvoorbeeld: een vrouwke van toen 92 met belangstelling voor astronomie!
Maar vooral veel schrijfsels op de rand van doodsberichten en nieuwjaarskaartjes. Want spaarzaam was ze als geen ander.
En gedichten!
Een boek vol, uitgeknipt en opgeplakt of met de hand geschreven.
Mia, die ooit bij tante in de klas zat, kende ze nog bijna allemaal.

Als eerbetoon aan tante Methilleke, een gedicht van Gezelle dat ik in dat boekje vond:
“‘t Er viel ne keer een bladtje op het water”.
Bedankt lief guitig vrouwke, kastaarke, we zullen je blijven missen.

‘t Er viel ne keer
‘t Er viel ‘ne keer een bladtjen op  het water
‘t Er lag ‘ne keer een bladtjen op het water
En vloeien op het bladtje dei dat water
En vloeien dei het bladtjen op het water
En wentelen winkelwentelen in ‘t water
Want ‘t bladtje was geworden lijk het water
Zoo plooibaar en zoo vloeibaar als het water
Zoo lijzig en zoo leutig als het water
Zoo rap was ‘t en gezwindig als het water
Zoo rompelend en zoo rimpelend als water
Zoo lag ‘t gevallen bladtjen op het water
En m' ha' gezeid het bladtjen ende ‘et water
‘t En was niet ‘t één een bladtje en ‘t ander water
Maar water was het bladtje en ‘t bladtje water

En ‘t viel ne keer een bladtjen op het water
Als ‘t water liep het bladtje liep.
Als ‘t water Bleef staan, het bladtje stond daar op het water
En rees het water ‘t bladtje rees en ‘t water
En daalde niet of ‘t bladtje daalde en ‘t water
En dei niet of het bladtje dei't in ‘t water
Zoo viel der eens een bladtjen op het water
En blauw was ‘t aan den Hemel end' in ‘t water
En blauw en blank en groene blonk het water
En ‘t bladtje loech en lachen dei het water
Maar ‘t bladtje en wa' geen bladtje neen en ‘t water
En was nie' meer als ‘t bladtjen ook geen water

Mijn ziele was dat bladtjen: en dat water?-
Het klinken van twee harpen wa' dat water
En blinkend in de blauwte en in dat water
Zoo lag ik in den Hemel van dat water
Den blauwen blijden Hemel van dat water!
En ‘t viel ne keer een bladtjen op het water
En ‘t lag ne keer een bladtjen op het water.

Een kunstmaan rond Mercurius

Je kent het geheugensteuntje nog wel om de positie van de planeten in ons zonnestelsel te onthouden.
My Very Educated Mother Just Showed Us Nine Planets.
Mercurius, Venus, Aarde, Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus, Neptunus.
Sukkelaar Pluto is intussen uit de boot gevallen.

6,5 jaar geleden lanceerde NASA een ruimtetuig naar Mercurius, de planeet het dichtst bij de zon.
Na een technisch staaltje van manoeuvreren op afstand, is de Messenger eergisteren in een baan rond Mercurius terecht gekomen.
Dit was geen sinecure, gezien de sterkte zuigkracht die enorme zwaartekracht van de zon in de “onmiddellijke” buurt uitoefent.
De Messenger draait nu in een baan die in zijn dichtste punt ongeveer 196km van het oppervlak van mercurius af ligt.

En nu kunnen de dichtbij-waarnemingen van deze merkwaardige planeet beginnen.
Sinds de doortocht van het ruimtetuig Mariner in 1970 is al geweten dat de temperaturen op Mercurius excentrieke schommelingen vertonen: van +600°C aan het oppervlak, tot -150°C in sommige kraters.
Messenger zal dit nu nauwkeuriger bestuderen.
Uiteraard zal niet alleen de temperatuur worden onderzocht.
Ook de hoge dichtheid van de planeet en het mysterieus magnetisch veld.
En misschien vindt men ook wel ijs, zoals radarbeelden vanop de aarde doen vermoeden.
Vanaf volgende maand worden de eerste beelden verwacht.

Weer spannende tijden dus voor de astronomie.
En met de internetcommunicatie van tegenwoordig, worden geïnteresseerden in het project op hun wenken bediend: een aparte website, een Twitter- en een Facebook-account.,

Veel hoef je dus niet te missen.

Dag Jupiter

Je kent ze wel die negen acht planeten van ons zonnestelsel.
My Very Educated Mother Just Showed Us Nine Planets.
Mercurius, Venus, Earth (Aarde), Mars, Jupiter, Saturnus, Uranus, Neptunus, Pluto.
En Jupiter is de grootste.

Hou jullie klaar.
Volgende week, rond 20 september, komt gasreus Jupiter extra dicht bij onze aarde te staan.
Het dichtst sinds 1963.
1963. Ik zat toen in het laatste jaar middelbaar en alles moest nog beginnen.
2010. 47 jaar later staat de reus weer heel dicht.

Heel dicht is natuurlijk relatief.
Volgens het NASA Jet Propulsion Laboratory's HORIZONS system zal hij op 20 september op 591.499.329 km van ons verwijderd zijn.
En dat is dan 11 miljoen km dichter dan in 2009.

Met een beetje geluk kan je Jupiter dan met het blote oog zien. Maar beter lukt dat met een verrekijker of met een telescoop.
Na de maan zal hij het tweede helderste object zijn aan de avondlijke hemel, want de klassieke Avondster, de heldere Venus, is dan al onder de horizon verdwenen.
Je kan Jupiter vinden als je naar het zuidoosten kijkt op ongeveer 22° boven de horizon.
Via een simulatie met het sterrenkunde-programma Stellarium (gratis te downloaden) ziet de observatietoestand er rond 10u. 's avonds zó uit:

Leg in het weekend je verrekijker dus maar klaar en doe een schietgebedje voor een heldere hemel.
Want voor de volgende dichtste nadering moet je wachten tot september 2022…