LEGO is 80!

Nu ons Leen haar kleine Jesse groeit als kool, ben ik aan een speelgoedherbronning toe.
Toen ik een paar dagen geleden op één van onze zolders aan het rondneuzen was, vond ik er nog een uitgebreide collectie speeltjes van in Leen(tje)s jonge jaren: knuffels, poppen, autootjes, Playmobil en…dozen vol Legoblokjes!
Alhoewel ik Jesse geen knuffels en poppen wil verbieden, veronderstel (en hoop) ik toch dat Playmobil en Lego meer zijn ding zullen zijn.

Zoals zo dikwijls in deze internettijden ga ik dan eens rondsurfen om wat extra informatie op te scharrelen over hoe die dingen van 30 jaar geleden intussen geëvolueerd zijn.
En op de site van Lego las ik tot mijn verbazing dat dit speelgoed net 80 jaar oud geworden is.
Maar oud kan je dat niet noemen: Lego blijft nog altijd even uitdagend jong met allerlei nieuwe ontwikkelingen.
Wat mij daarbij wel opviel en een beetje tegenviel: Lego begint in zijn nieuwere productlijnen meer en meer op Playmobil te lijken.
Waar is de tijd van de goede oude simpele noppenblokjes…

Interessant is wel het filmpje (17min.!) over de ontstaansgeschiedenis van die wonderlijke Deense vinding.
In een animatievideo kunnen we zien hoe de schrijnwerkerij van Ole Kirk Kristiansen met vallen en opstaan uitgegroeid is tot een enorm speelgoedimperium.
En wat ik ook niet wist: Lego is een verkorting van het Deense “leg godt” wat “speel goed” betekent. Een efficiëntere naam kon men voor dit schitterend speelgoed niet bedenken!

Een aquariumke

We hebben thuis, in de keuken, een aquarium met 1 goudvis erin. Dat is nog een overblijfsel van de tijd toen ons Leen nog aan haar regentaatsstudies bezig was.
Nu studeer je niet meer voor regent, maar voor bachelor in het onderwijs: secundair onderwijs.
‘t Klinkt chiquer maar ‘t is precies hetzelfde.
Leen had toen voor een proefles biologie een vis nodig.
Toen ze het huis uit ging, heeft ze het beestje achtergelaten.
We (= Mia) zijn er met veel liefde blijven voor zorgen.
Niet dat hij zoveel last berokkent.
Om de 14 dagen à 3 weken het water eens verversen.
En dagelijks een beetje visseneten.

”Hij kent mij” zegt Mia.
Als ze kast opendoet waar het doosje vismeel staat, komt hij inderdaad direct naar de oppervlakte.
Een soort geconditioneerde reflex dus.
Zoals de hond van Pavlov.
Je weet wel, die Russische fysioloog uit het begin vorige eeuw die zijn hond trainde. Telkens als hij hem een stukje vlees te eten gaf, liet hij een belletje rinkelen.
En ja hoor, na enige tijd begon de hond een koppeling te maken tussen het belletje en het eten: hij begon al te kwijlen bij het horen van het belletje alleen.
Ons visje kwijlt dus al als hij Mia het kasdeurtje hoort opendoen.

Ach ons leven zit vol geconditioneerde reflexen.
Ik durf wedden dat ge tegenwoordig al begint te denken dat er weer gevangenen ontsnapt zijn als je het TV-nieuws opzet.
En in mijn eigen (ex)habitat, het onderwijs, kennen ze er ook wat van.
Daar zijn het super-adepten van de hond van Pavlov: als de bel gaat, beginnen ze onmiddellijk te zeveren. En ze worden er nog voor betaald ook…

Maar wat ons geconditioneerd goudvisje betreft. Dat beestje heeft alles bijeen toch maar een hondenleven vind ik.
Al jaren aan één stuk rondzwemmen in een plasje water van nog geen anderhalve emmer (± 15 liter) groot. Geen broertjes of zusjes of vriendjes of vriendinnetjes in de buurt. Hoe hou je zo iets uit? En waartoe dient dat?
Dan zijn zijn/haar (?) neefjes en nichtjes in het Churaumi Aquarium in Okinawa een stuk beter af.
Zij kunnen paraderen in liefst 7.500.000 liter water.
Ze zwemmen daar dan ook rond in de Kuroshio Sea, het tweede grootste aquarium ter wereld.
Bekijk dat hieronder maar eens.
Maar doe dat dan in volledige-scherm-weergave om er goed te kunnen van genieten.
Klik daarvoor eerst op het kadertje rechtsonder van het beeld en dan pas op de startknop in het midden van het scherm.

Dat is wat anders dan het bokaaltje van ons visje.
Ik besef nu plots dat ons zwemmerke niet eens een naam heeft.
Maar toch, ik zou hem voor geld ter wereld willen missen.

Over potlood zonder lood

Er zijn weer potloden in aanbieding in “den Aldi”.
Ons Leen heeft Mia gevraagd om er voor haar een setje te kopen. Zou Leen, zo midden in de grote vakantie, al denken aan het nieuwe schooljaar?
Ze heeft wel niet gezegd wat ze precies wil: HB/2, 2B/0, mét of zonder gommetje aan de top.


Ik weet wel dat die codes iets met de hardheid van de potloodstift te maken hebben, maar hoe dat juist zit is mij onbekend.
Maar als je een kalligrafiste en tekenaarster in huis hebt is die onduidelijkheid snel opgelost.

Ziehier wat Mia mij verteld heeft.
In de hardheidscodes die op een potlood vermeld staan, betekent
H hard en B zacht.
De H komt van "hard" (in 't Engels) en de B van "black". Waarom black aan zacht gekoppeld is, kan je verderop lezen.
De verkrijgbare hardheidsgradaties zijn:


Die van den Aldi zijn met rood omrand. Gemiddeld tot zacht dus.
HB/2 is een standaard schrijfpotlood.
2B/0 is een wat zachter potlood dat goed geschikt is voor schetsen en creatief tekenwerk.

Oké, de potlood-vraag is opgelost. Wat de hardheidcodes betreft toch.
Maar wat zit er eigenlijk in die potloodstift en hoe wordt die variatie in hardheid geregeld?
Ha, daar komen we meer op mijn terrein terecht. Want die stift is eigenlijk een stukje chemie.
Om te beginnen is de naam potlood al misleidend.
De stift bevat helemaal geen lood. Die misvatting stamt nog uit de 16de eeuw, toen er in Engelse Lake District in het Gray Knotts-gebergte nabij Seathwaite, grote afzettingen van grafiet ontdekt werden.
De plaatselijke bevolking, die voor een groot deel uit schaapsherders bestond, ondervond dat stukjes grafiet goed konden dienen om schapen te merken. Vrij snel werd het grafiet overal gebruikt als schrijfmateriaal. Maar men wist toen nog niet dat men met grafiet te maken had. Door de gelijkenis met het bekende en even grijs-zwarte lood, ontstond te foutieve naam plumbago (looderts). En bij de vertaling in andere talen is het foute lood overgenomen en… blijven in verder leven. Duits: bleistift, Nederlands: potlood.

De bruikbaarheid van grafiet als schrijfmateriaal heeft alles te maken met de structuur van deze stof.
Grafiet is zuivere koolstof. Diamant is dat ook. Maar diamant is totaal anders opgebouwd.


Je merkt dat diamant bestaat uit een stevig 3-dimensionaal netwerk van koolstofatomen (C-atomen). Dit netwerk zit zo sterk ineen, dat diamant de hardste natuurlijke stof is.
Grafiet daarentegen is opgebouwd uit een lagenstructuur. Binnen één laag hangen de C-atomen nog welk sterk aan elkaar vast, maar de lagen onderling zijn vrij zwak aan elkaar gebonden.
De lagen kunnen dan ook gemakkelijk t.o.v. elkaar verschuiven.
Er daar is nu precies de “potloodwerking” op gebaseerd: bij het strijken van de potloodstift langs het papier, schuiven we eenvoudigweg bij elke streep die we zetten, enkele laagjes van de grafietstructuur weg. Die laagjes blijven dan met “adhesiekrachten” aan het papier vastkleven.

Maar die potloodstift is niet enkel grafiet. Grafiet is te zacht en te breekbaar om het in bruikbare stiften te kunnen omvormen.
Daarom wordt klei bij het grafiet gemengd.
Het gehalte aan klei bepaalt de hardheid en de tint van de stift: hoe minder klei hoe zachter de stift en hoe zwarter hij er uit ziet. Vandaar dat B (black) een aanduiding is voor de mate van zachtheid.
Het mengsel wordt in staafjes geperst. Die staafjes zijn nog slap omdat ze nog een vrij hoog watergehalte (afkomstig van de klei) bevatten. Ze worden daarom uitgegloeid. Om ze zacht langs het papier te laten glijden worden de stiften nog met een laagje was bedekt.
Dan zijn ze klaar om naar hun zacht cederhouten omhulsel te verhuizen.
Maar hoe dit allemaal gebeurt, kan je beter bekijken in het volgend filmpje, afkomstig van één van de belangrijkste fabrikanten van kwaliteitspotloden: Staedtler.

En het gommeke dan?
Dat is natuurlijk ook chemie: soms nog rubber, soms een ander polymeer.
Maar dat is voer voor een volgend blogberichtje.

We oefenen al

Binnen enkele maanden trouwt ons Leen. Als ‘t God belieft.
Op zoek naar een paar ideetjes heb ik iets gevonden dat probleemloos bij Romershoven past.
We zijn al aan het oefenen.