The sensorium of God: het e-boek vóór de printversie

Zoals ik hier al heb uitgelegd koop ik nog zelden fictieboeken. Mijn leesvoorkeur gaat uit naar (populair) wetenschappelijke werken en biografieën.
En Amazon is mijn belangrijkste leverancier.
Ik koop daar online e-boeken voor mijn Kindle DX.
Maar ik lees ze ook op mijn iPad2.
De Kindle gebruik ik overdag als het zonnetje schijnt, want dan is hij veel leesvriendelijker is dan de iPad met zijn sterk reflecterend scherm.
‘s Avonds geef ik de voorkeur aan de iPad met zijn scherp beeld (ja zelfs bij de iPad2 is dit zo…) en zijn achtergrondverlichting. Zo moet ik Mia in bed niet het slapen beletten met een storend nachtlampje.

De opmars van de e-boeken is onstuitbaar.
En de reden waarom ik het er hier vandaag over heb: voor het eerst heb ik het meegemaakt dat bij Amazon een recent boek sneller in de e-versie beschikbaar is dan in de gedrukte versie.
Ik ondervond dat een paar dagen geleden toen ik “The sensorium of God” van Stuart Clarke kocht.

 

Zoals je op het beeld hierboven kan zien kost de Kindleversie $10,28 of € 7,74 voor een boek van 288 blz. Je ziet dat de printversie op dit ogenblik bij Amazon nog niet beschikbaar is, maar ik ben er zeker van dat die duurder zal uitvallen. Bij uitgeverij Polygon kost het boek in gedrukte versie b.v. £ 12.99 = 15.54 euro.
Tussen haakjes: ik kocht een paar dagen geleden voor een vriend die 60 jaar geworden is, de gedrukte versie van de vertaling van “Just Kids” van Patti Smith voor…€19,99.
De e-boekversie kost bij Amazon £ 2.84 = €3.40. Over prijsverschillen gesproken!

Maar ik wil ook nog iets kwijt over “The sensorium of God” zelf.
Dit is een biografie over Isaac Newton en de 17de-18de eeuwse maatschappij waarin hij zijn belangrijke natuurwetten ontdekte.
Over zijn vriendschap met Edmond Halley (ja die van de komeet) en zijn discussies met Robert Hooke. Over zijn interesse voor de pseudo-wetenschap alchemie en zijn wat dubieuze relatie met Zwitserse wiskundige Nicolas Fatio de Duillier.
Een boeiend en verhelderend boek, aanbevolen aan iedereen die zich voor de geschiedenis van de wetenschap interesseert.
En je weet dat je daarvoor geen Kindle DX of iPad nodig hebt: het gratis Kindle for PC installeren volstaat om dit en andere e-boeken van Amazon op je PC te lezen aan dezelfde goedkope voorwaarden.

Na een paar dagen "The sensorium..." ben ik nog maar goed halfweg.
Vanavond doe ik verder, in bed en zonder leeslampje. Slaap wel Mia!

Onder de microscoop

Het internet geeft ons toegang tot informatie die tot vóór enkele jaren alleen maar was weggelegd voor de “happy few”.
Een mooi voorbeeld daarvan is “Under the microscope”, een gloednieuw YouTube-kanaal van de University Of Cambridge

“Under the Microscope” is een verzameling video’s die ons fantastische close-up beelden toont zowel van objecten uit de natuur als van objecten door de mens gemaakt.
Gedurende de volgenden maanden zal er elke maandag en donderdag zo’n nieuwe video gepubliceerd worden.
Op dit ogenblik zijn er al drie te bekijken.
Bij elke video wordt er ook (in het Engels) commentaar en verduidelijking gegeven.
En op de YouTube-pagina kan je de gesproken commentaar ook uitgeprint terugvinden, voor zien van links die je toelaten om verder op het onderwerp in te gaan.
Echt de moeite waard.
Zet “Under the Microscope” dus maar bij je favorieten en ga regelmatig een kijkje nemen.

Als voorbeeld embed ik hier het filmpje over de ontwikkeling van een muisembryo.
Volgens dr. Erica Watson, die de commentaar levert, kan de studie van de groei van een muisembryo belangrijke informatie opleveren over de ontwikkeling van een menselijk embryo en van de problemen die zich daarbij kunnen voordoen.

De ontwikkeling van een muisembryo duurt slechts 3 weken

Nobelpijzen: wie is de beste?

De Nobelprijzen zijn weer toegekend.
Het was al de 109de keer dat dit gebeurde. Sedert 1901 zijn er al meer dan 500 laureaten bekend gemaakt.
In BBC – News Magazine verscheen er onlangs een overzicht van de winnaars per land vanaf het begin t.e.m. 2010 
Ik heb de grafische voorstelling van dit palmares van vertaling voorzien:

Bron: BBC – News Magazine  Klik op het beeld om te vergroten.

Dat Amerika als algemeen winnaar uit de bus komt, zal wel niemand verwonderen.
Onderzoek werd daar in de 20ste eeuw (en nu nog) geweldig gestimuleerd en gefinancierd.
Topwetenschappers van overal trokken naar het “beloofde land” lieten er zich dikwijls naturaliseren. Natuurlijk waren er ook wel een paar autochtone Amerikanen bij de gekroonden…
Van de Europese landen zijn het ook de grootmachten die tot de besten behoren, maar ook het veel kleinere Zweden scoort verrassend goed.
En hoe deden België en Nederland het tot nu toe?

Slecht is dat niet, maar als wetenschapper valt het mij toch op dat Nederland opvallend veel beter scoort dan België voor fysica en chemie.
Voor fysica komt Nederland zelfs op de 5de plaats en daar zijn een paar recente laureaten bij: Gerard ‘t Hooft en Martinus Veltman in 1999.
En in 2010 André Geim.
Dit wijst erop dat Nederlandse fysici ook op het domein van de actuele belangstellingsvelden in de natuurkunde tot de top behoren.
Gerard ‘t Hooft is trouwens nooit naar de US getrokken. Hij is steeds aan de Universiteit van Utrecht verbonden gebleven.
Veltman was ook hoogleraar in Utrecht maar is ook in Amerika (Michigan) aan het werk geweest.
Geim werkte van 1994 tot 2000 aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen, maar trok daarna naar de Universiteit van Manchester.

De Belg die voor chemie gelauwerd werd, Ilya Prigogine, was eigenlijk een geïmmigreerde Rus. Maar zijn werk over de thermodynamica van de niet reversibele processen, verrichtte hij hoofdzakelijk aan de Université Libre de Bruxelles.

De “Lux” van Benelux is als superkleine natie nog niet in de prijzen gevallen.

Mocht je geïnteresseerd zijn in het volledig overzicht per land, dan kan je hier het Excelbestand met de lijst downloaden.
En Google maar eens naar de andere Belgische en Nederlandse nobele mannen.
Een vrouw is er spijtig genoeg (nog?) niet bij…

Scientific American bestaat 165 jaar!

Ik ben al sinds 1964 een tevreden lezer van de Scientific American.
In mijn eerste lezersjaren kocht ik het populair wetenschappelijk tijdschrift in een overvol en rommelig boeken- en krantenwinkeltje rechtover de Minardschouwburg in Gent.
Toen Mia in mijn leven kwam en ik naar Limburg trok, kon ik het boekje, na afspraak met de winkelier, ook in Hasselt kopen. In een winkeltje op de Grote Markt, onder zaal De Valck – De Ware Vrienden-Climax, waar Mia met Het Hasselts Toneel repeteerde.
Toen dat pand plaats moest ruimen voor een winkelgalerij, kon ik na enig zoeken terecht in een tijdschriftenzaak in de buurt van het Hasselts begijnhof.
Jarenlang ging ik zo maandelijks mijn wetenschappelijk leesvoer afhalen.
Ik heb die boekjes nog allemaal, mooi gerangschikt in dossierdozen op zolder. En zo nu en dan ga ik nog in de oude nummers bladeren. En mijmeren over vervlogen jaren.
Sedert een 10-tal jaren koop ik geen gedrukte afleveringen meer. Ik heb nu een abonnement op de digitale editie, Sciam Digital, die ik maandelijks als een pdf-bestand download.
46 jaar leesgeschiedenis dus.

Maar de Scientific American is veel ouder dan dat.
Het allereerste nummer verscheen op 28 augustus 1865. Je kan het nummer online lezen en zelfs downloaden als je op onderstaand beeld klikt


165 jaar oud en nog altijd springlevend dus.
Bij gelegenheid van die verjaardag presenteert de redactie op de site van het tijdschrift een diashow. Op een tijdlijn worden de belangrijkste wetenschappelijke en technologische ontdekkingen en realisaties in die voorbije 165 jaar weergegeven. Zoals elke selectie is ook hier de inhoud eigenzinnig en onvolledig.
Maar echt de moeite waard om er eens door te bladeren.


Je zal verstomd staan wat er in die 165 jaar (niet veel meer dan 2 mensengeneraties dus) allemaal ontdekt en ontwikkeld is.

Naar welke diashow zullen onze nakomelingen over 165 jaar kijken?

Martin Gardner (1914 - 2010)

In de drukte van de laatste dagen is het me echt ontgaan.
Vorige zaterdag 22 mei is Martin Gardner op 95-jarige leeftijd overleden. Vorig jaar had ik het hier nog over zijn verjaardag.

Martin Gardner is 46 jaar geleden (!) voor het eerst in mijn leven gekomen.
1964: ik kocht toen in een tijdschriftenwinkeltje recht tegenover de Minardschouwburg in Gent, mijn allereerste Scientific American.
Op blz. 116 van dat nummer: Mathematical Games by Martin Gardner.
   
Ik ben sinds 1964 een trouwe lezer gebleven van de Scientific American.
En bij elke nieuwe maandeditie was Mathematical Games één van de allereerste dingen die ik bekeek.
Uren puzzelplezier heb ik aan Martin’s raadseltjes beleefd.
En in mijn vrijdagblogje maak ik nog altijd dankbaar gebruik van het jarenlang verzameld puzzelmateriaal dat Martin mij via de Scientific American bezorgde.

En dat Scientific American zich duidelijk bewust is van het belang die de rubriek van Gardner gehad heeft voor de populariteit van het tijdschrift, blijkt uit de “Tribute to Martin Gardner” die ze sinds gisteren (25 mei) op hun website lanceerden.
  
Toen Martin in 1981 ophield met zijn rubriek in het tijdschrift, betekende dit voor mij niet het einde van mijn (virtueel) contact met de man.
Want Gardner is boeken blijven schrijven. Tot vorig jaar zelfs. Meer dan 70 in totaal.
En ik ben hem blijven lezen. Want boeken bestellen via internet bij Amazon.com is een fluitje van een cent.
Martin schreef niet alleen over wiskundespelletjes.
Maar (hoe langer hoe meer) ook kritische beschouwingen over wetenschap, wetenschapsbeoefening en religie.
Zijn laatste boek “When you were a tadpole an I was a fish” is daar een treffend voorbeeld van.
De rare titel is de eerste zin van het (in America toch) bekend gedicht “Evolution”. Het enig gedicht ooit van de nobele onbekende Langdon Smith.


Met Martin Gardner is weer een figuur van het toneel verdwenen die mijn interesse in wetenschap jarenlang gevoed heeft.
Het begint rap te gaan vind ik.

12 dingen die de wereld gaan veranderen

Scientific American waagt zich in zijn juni-nummer op glad ijs.
Er wordt aan toekomstvoorspelling gedaan.
12 gebeurtenissen die in de komende periode (tegen 2050 b.v.) onze samenleving drastisch zouden kunnen beïnvloeden en die de wereld zouden kunnen veranderen, worden ten tonele gevoerd.
De moeite waard dus om daar eens kennis mee te maken.
En je moet daarvoor nog niet eens een abonnement hebben op het tijdschrift.
Op de website kan je een schitterende interactieve montage bekijken waarin die 12 wereldschokkende gebeurtenissen worden voorgesteld
Niet te missen volgens mij.
Klik dus op onderstaand beeld en “geniet” van wat ons en ons nageslacht te wachten staat.
Ik hoop maar dat je er niet depressief van wordt.

Labyrint

Je hebt al wel gemerkt dat mijn blogje zijn inspiratie hoofdzakelijk haalt uit de zogenaamde positieve wetenschappen.
De bètawetenschappen.
Dit heeft natuurlijk te maken met mijn opleiding en mijn blijvende belangstelling voor alles wat met chemie, fysica, biologie, astronomie, informatietechnologie,… te maken heeft.


Zoeken naar wetenschapsnieuws, naar verklaringen voor verschijnselen, naar nieuwe toepassingen,… is mijn (hopelijk nog) lang leven.
Hoe ouder ik word, hoe meer ook sommige alfawetenschappen zoals geschiedenis en filosofie mij gaan boeien. En ook over sommige domeinen van de gammawetenschappen zoals pedagogie, psychologie en communicatiegammawetenschappen wil ik blijven leren.
Elke nieuwe bron om die dorst te laven wordt dan ook met open armen ontvangen.
En er is weer iets nieuws op komst.
Uit Nederland en op TV.
De VPRO en Teleac starten vanavond om 20.50u. op Nederland 2 met Labyrint.
Labyrint wil het volledige wetenschappelijk terrein bestrijken.
Elke uitzending zal een actueel thema vanuit verschillende invalshoeken benaderen.
Het is dan ook niet verrassend dat de eerste uitzending zal gaan over de werking van het menselijk brein in de verkiezingstijd.
Hoe verwerken en interpreteren menselijke hersenen de vloed aan informatie waarmee ze in een verkiezingsperiode platgewalst worden.
Kijken dus!

Alhoewel Labyrint aan de basis een TV-programma is, kiezen de makers voor een totale multimediale aanpak: het programma krijgt een eigen website waar dieper op de programmathema’s zal worden ingegaan, je kan je abonneren op een Labyrint RSS-feed, je kan twitteren met Labyrint en je kan fan worden van een Labyrint-groep op Facebook.
En uiteraard worden we voor Labyrint warm gemaakt via een promo-filmpje op YouTube.

Ik heb met dit nieuwe speeltje op 3 maart toch een beetje een laat Sinterklaasgevoel: vol verwachting klopt mijn hart.
Ik hoop dat het lekkere koek wordt en geen gard…

Mijn boeken eind 2009 en... een verduisterde blauwe maan

Ik kan er niets aan doen: naast mijn gezinnetje, mijn familie en mijn vrienden, blijven wetenschappen, techniek en onderwijs mij het meest boeien.
Ik zit dan ook dagelijks uren in boeken te gluren en naar schermen te turen om mijn blijvende honger naar nieuwigheden en oude verhalen te stillen.
Zeker ook oude verhalen. Levensverhalen van oude wetenschappers en wetenschapsgeschiedenis.
Ik ben nu drie erg interessante boeken aan het verwerken.

In The invention of air vertelt Steven Johnson hoe Joseph Priestley in de 18de eeuw, de eeuw van de Verlichting, de samenstelling van lucht achterhaalde.
Priestley herontdekte dat lucht voor een (relatief klein) deel uit zuurstof bestaat. Het ging inderdaad om een herontdekking, want zijn tijdgenoot Carl Wilhelm Scheele was hem eigenlijk vóór geweest. En Lavoisier, een andere tijdgenoot van Priestley, maakte ook aanspraak op de ontdekking van zuurstofgas. Maar Priestley’s belangrijkste bijdrage lag in het inzien van de rol die planten spelen in het aanvullen van de zuurstofvoorraad die door de ademhaling verbruikt wordt. Daarmee was hij eigenlijk een grondlegger voor de latere ontdekking van de bladgroenwerking (fotosynthese).
In het boek wordt ook heel duidelijk de invloed van de tijdsgeest op het wetenschappelijk werk aangetoond. Zonder de rationele vrijdenkersmentalitiet van de 18de eeuw en zonder de inzichten van zijn goede vriend Benjamin Franklin in de aard van elektriciteit en de praktische toepassingen ervan, was het werk van Priestley onmogelijk geweest.
Een eerbetoon aan één van de belangrijke grondleggers van het experimenteel wetenschappelijk onderzoek.

The age of wonder gaat ook over de wetenschappers van de Verlichting. Over tijdgenoten van Priestley dus.
Maar dit werk bestrijkt een veel ruimer domein.
Richard Holmes vertelt het spannende levensverhaal van een tiental 18de-eeuwse Engelse wetenschappers: de ontdekking van het paradijselijke Haiti door Jospeh Banks en James Cook, de ontdekking van het heelal met de telescopen van William Herschel en zijn zus Caroline, de verovering van het luchtruim door de ballonvaarders, het scheikundewerk van Humphry Davy, met de belangrijke uitvinding van de mijnlamp enz.
Holmes maakt er geen droge opsomming van. Elk hoofdstuk wordt een spannende vertelling met levensechte figuren uit een tijd waarin de rationaliteit en de romantiek van de nieuwe ontdekkingen nog geen tegengestelden waren.
Het boek is zo’n wereldsucces geworden, dat het nu ook in het Nederlands vertaald is. De tijd van verwondering is in elke goede boekhandel te koop. Of (goedkoper) online b.v. bij Azur.

Blood and guts vertelt de bloedige geschiedenis van de chirurgie. Het is dus geen boek voor ‘s morgens bij het ontbijt of voor ‘s middags bij de tomatensoep. Ook niet voor ‘s avonds in bed net vóór het slapengaan.
Je ziet maar wanneer je het best leest. Maar het boek van Richard Hollingham is het lezen zeker waard.
Hollingham laat ons op een dikwijls humoristische wijze zien welke lange weg de chirurgie heeft afgelegd van de gladiatorentijd met zijn allereerste rauwe amputaties tot de verfijnde transplantatietechnieken en de bijna risicoloze anesthesie van vandaag. Dit verhaal is geen pure verheerlijking van de geneeskunde. Hollingham confronteert ons met de blunders, de vergissingen, de arrogantie, de lijkenpikkerij en de fraude die de geschiedenis van de chirurgie op weg naar haar hedendaagse successen kenmerkt.
En zelfs vandaag is chirurgie niet helemaal risicoloos. Zoals het op de kaft van dit verhelderend boek te lezen staat: “You may think twice before going under the knife…” Je bent dus gewaarschuwd!

Drie wondere boeken over de geschiedenis van de wetenschappen.
Drie boeken die mij al uren leesplezier hebben bezorgd.
Misschien zit daar ook voor jullie nog een late tip in voor een nieuwjaarscadeau?

En dan nog dit: vergeet de blauwe maan niet vanavond!.
Ik heb in mijn bericht van 3 december al uitgelegd waarover het gaat: het vrij zeldzame fenomeen van twee volle manen in één maand.
Daarenboven valt deze blauwe maan van vanavond toevallig samen met een wel erg gedeeltelijke maansverduistering.
De kleine verduistering zal maximaal zijn rond 20.23u. op circa 33° boven de horizon.

Meer gegevens hierover en ook een  filmpje vind je op de site van Hemel Waarnemen.

Een blauwe maan, die dan nog gedeeltelijk verduisterd wordt, wat wil je nog meer op een oudejaarsavond?
Ga dus eens buiten kijken vanavond "tussen de soep en de patatten" en neem je verrekijker mee.
Besef dat je de volgende blauwe maan pas kan zien op 31 augustus 2012.
En voor de volgende blauwe maan op een oudejaarsavond moet je tot 2028 wachten. En die blauwe maan is dan nog niet eens verduisterd!
2028, dan zou ik er 83 zijn...
Ik zal er dan opnieuw over bloggen, dat is beloofd. Als 't God belieft...

Eindejaarsamusementjes

Het internet kan soms ingrijpende gevolgen hebben op de manier waarop we met de dingen omgaan.
Zo heb ik er onlangs geleerd hoe ik een banaan moet pellen!
Ik voel me nu een veel gelukkiger mens.
Maar omwille van mijn buikje mag ik, spijtig genoeg, niet veel van die gele lekkernijen smullen…

En in deze dagen van familiefeesten kan volgend filmpje van Robert Wiseman je misschien op een paar ideetjes brengen om de show te stelen.
Dus: oefenen maar.
Maar voor sommige van die trucjes moet je indachtig zijn wat mijn grootmoederke altijd zei: “wie met vuur speelt zal er door vergaan!”
En ze zei ook: "voorzichtigheid is de moeder van de porceleinwinkel!"

Ook nog even dit: om de vlammetjes uit te gieten doe je dus wat azijn in een beker en voeg je wat bakpoeder (bicarbonaat) toe. Zo maak je CO₂ en dat gas is zwaarder dan lucht. Daarmee kan je dus de zuurstof rond de vlammetjes wegduwen en ze doven.
En heb maar geen Kopenhagen-wroeging: je maakt wel CO₂ maar je dooft tegelijkertijd de CO₂-producerende kaarsvlammen. De aardtemperatuur zal dus niet met 0,000000001 °C toenemen. Oef!

Snuisteren in oude boeken

Wellicht herinneren jullie zich nog wel het beeld hieronder van in de geschiedenisboeken van weleer.


Ik in elk geval wel: Andreas Vesalius.
Andries van Wezel, onze beroemde landgenoot, die in 1543 zijn
”De Humani Corporis Fabrica Libri septem” publiceerde.
Een zevendelig meesterwerk, waarin hij de bouw van het menselijk lichaam met een voor die tijd ongekend detail uit de doeken deed.
Mooi en interessant om weten.
Maar nog interessanter zou het volgens mij zijn mochten we eens in die boeken kunnen bladeren.
Welnu dit is voor een deel mogelijk geworden dankzij het project “Turning the pages” van de U.S. National Library of Medicine.


Op die website worden een zestal historische meesterwerken uit de geschiedenis van de geneeskunde voorgesteld, waaronder dat van Vesalius.
En dankzij Macromedia Flash kan je er echt door bladeren, er in lezen, er met een vergrootglas in kijken en er zelfs uitleg over beluisteren.
Zo’n kans mag je niet laten liggen.
Klik maar eens op het beeld van onze Andries van Wezel hierboven en bewonder zijn fenomenale 16de-eeuwse prestatie.

En mocht het je interesseren: het Vanderbilt Medical Centre biedt ook nog een  “Turning the pages” met een historisch werk over zwaarlijvigheid. En hou die beelden in gedachte tijdens de komende “feest- en eetdagen”…

Komt E.T. naar Kopenhagen?

Er was gisterenmorgen (woensdag 9 december 2009)  in elk geval een bijzonder verschijnsel waar te nemen in de noordelijke luchten.
Het was (nog) wel niet boven de Kopenhaagse conferentie, maar toch dicht in de buurt.
De Noorse hemel klaarde plots op in een mysterieuze spiraal.
En onmiddellijk gonsde het internet op volle toeren.
Er werd getwittert dat het een lieve lust was. YouTube werd overdonderd met amateurfilmpjes.
De blogs liepen op korte tijd over van de UFO-verhalen.
Was ET op komst of was Maitreya, the World Teacher, op aarde aan het neerdalen?
Of had de Large Hydron Collector (LHC) zijn eerste zwart gat geproduceerd?

Ook de ernstige wetenschappers hadden niet direct een verklaring.
Misschien een spiralerende meteoriet?
Maar daarvoor duurde het schouwspel te lang.
Uiteindelijk houden zij het bij een mislukte lancering van een raket vanop een Russische onderzeeër.

Oei, oei, oei, daar gebeurt wat in de buurt van die klimaatmannen en –vrouwen…

De wetenschap van het bleiten

Via het immer interessante Noorderlicht ben ik op een merkwaardig artikel terecht gekomen dat eergisteren in Current Biology gepubliceerd is.
Duitse wetenschap(st)ers publiceerden daar hun bevindingen over het verband tussen de manier van huilen van baby’s en de taal van de moeder.



Ze onderzochten het gehuil van 30 Duitse en Franse baby's tussen de twee en de vijf dagen oud.
En ze kwamen tot de vaststelling dat de Duitse baby's overwegend een dalende melodie huilden.
Dat klinkt zo:

De kleine Fransmannekes (en meiskes) gaan voor de overgrote meerderheid de hoogte in:

Volgens de onderzoeksters komt de “huilmelodie" van de baby’s overeen met het taalpatroon dat ze gehoord hebben in de laatste drie maanden van hun periode in de baarmoeder!
Goed dat we dat weten.
Waar wetenschappers zich allemaal mee bezig houden. Het is soms om van te huilen...

Inside mopje voor de (Vlaams)Limburgers: zou er ook een verschil in huilmelodie te horen zijn tussen een Hasseltse baby en... een Tongerse?
Voor iedereen: dit is wat De Strangers voor ervaring hadden met het bleiten.

De Ig-Nobelprijzen zijn er!

Donderdagavond (Amerikaanse tijd) zijn de Ig-Nobelprijzen toegekend.
Geniet maar mee van de onderwerpen:


De Ig-Nobelprijs voor openbare gezondheid:
Voor de uitvinding van een beha die snel kan omgetoverd worden in een gasmasker als er nood toe is. Eén masker voor de draagster en één masker voor een omstaander naar keuze.
Mannen: een tip voor moederkensdag…

De Ig-Nobelprijs fysica:
Voor een studie die aantoont waarom zwangere vrouwen niet omvallen.
Denk aan mijn blogberichtje van dinsdag over die poppetjes die nooit kunnen omtuimelen. De ligging van het zwaartepunt enzoverder.

De Ig-Nobelprijs chemie:
Voor chemisten die diamanten konden laten groeien uit tequilla!
Als dat geen verspilling is.
Moeten we dat misschien  ook met een korreltje zout nemen?

De Ig-Nobelprijs biologie:
Voor biologen die aangetoond hebben dat keukenafval voor 90% kan gereduceerd worden door bacteriën te gebruiken die voorkomen in de uitwerpselen van de reuzenpanda.


Daar zit dus nog groei in. In de pandapopulatie toch.

De Ig-Nobelprijs voor diergeneeskunde:
Voor de wetenschappers die aangetoond hebben dat koeien die een naam hebben, meer melk geven dan hun naamloze medekoeien.
Martine Bijl wist dat ook al:
Hoe zou 't met Rosa zijn en met Jacoba?
Hoe zou 't met Carla wezen en met Annie Twee?

De Ig-Nobelprijs voor mensengeneeskunde:
Voor het onderzoek naar de invloed van het kraken van vingerknokkels op het krijgen van reuma in de hand.
Gelukkig dat dit onderzoek niet in mijn buurt gebeurd is, want van krakende vingerkootjes, daar krijg ik rillingen van!

De Ig-Nobelprijs voor wiskunde:
Voor de gouverneur van Zimbabwe’s Reserve Bank, die de inwoners van dat land leerde omgaan met heel grote getallen, door in de deflatoire tijden, bankbiljetten te laten drukken van 1 cent ($.01) tot honderd triljoen dollar ($100,000,000,000,000).
Zover heb ik nooit (geld) leren tellen.

 
De Ig-Nobelprijs voor economie:
Voor de directeurs van en auditeurs van vier IJslandse banken - Kaupthing Bank, Landsbanki, Glitnir Bank, en de Centrale Bank van Iceland - voor het proefondervindelijk bewijs dat kleine banken snel kunnen evolueren tot grote banken maar ook omgekeerd. En dat hetzelfde kan gebeuren met een complete nationale economie.
Studievoer voor Maurice Lippens en cie…

De Ig-Nobelprijs voor de vrede:
Voor de Zwitserse geleerden die proefondervindelijk (!) onderzocht hebben of het een verschil uitmaakt of je met een volle bierfles of met een lege bierfles op de kop geklopt wordt.
De vrede zij met hen.

Dit waren de prijzen.
Op 3 oktober (vanavond dus) worden ze plechtig uitgereikt en geven de laureaten toelichting bij hun werk.
Ik kom daar zeker op terug.
En vergeet het niet: de Ig-Nobelprijzen zijn prijzen waarmee men eerst moet lachen, maar die nadien toch aan het denken zetten.
Denk al maar een beetje.

Lachen ín en mét de wetenschap

Misschien weten jullie wel dat er jaarlijks, naast de echte ernstige Nobelprijzen, ook Ig-Nobelprijzen worden uitgereikt.
De Ig-Nobelprijzen lauweren wetenschappers die een ludieke ontdekking hebben gedaan of die voor een ludiek verschijnsel een een goede verklaring kunnen geven.
En de Ig-prijzen steken de echte Nobelprijzen de loef af, want ze worden een week eerder uitgereikt.

Ig staat voor ignobel
Lees dit maar als een woordgrapje: “Ig Nobel”. Onwaardig dus.
Dit is een knipoog naar sommige “serieuze geleerden” die dit “randonderzoek” wellicht ongepast vinden voor een wetenschapper .
Maar eigenlijk is het werk dat met zo’n Ig-Nobelprijs wordt beloond evengoed echte wetenschap. Want hoewel men er eerst moet mee lachen, zet het daarna toch aan het denken.
De lijst met de winnaars van de Ig-Nobelprijzen kan je o.a. vinden op de site het tijdschrift Improbable Research dat het initiatief met overtuiging steunt.

Sinds de eerste uitreiking in 1995 zijn al de gekste dingen beloond.
Een voorbeeld misschien dat je meteen zelf kan uittesten.
Als je een spaghettistokje langzaam breekt, dan krijg je meestal geen 2 stukjes, maar 3 of 4!



En geloof het of niet, maar de Franse natuurkundigen Basile Audoly en Sébastien Neukirch, van het Laboratoire de Modulisation en Mécanique te Parijs, hebben dat grondig bestudeerd en er een verklaring voor kunnen geven. In 2006 leverde dat hun een Ig-Nobelprijs op.
Ze hebben er zelfs een aparte website rond opgezet.

De aanleiding waarom ik het hier vandaag over die Ig-prijzen heb, is het interview dat ik gisterenvoormiddag zag in het onvolprezen VPRO-programma “Boeken”.
Presentator Wim Brands interviewde er bioloog Kees Moeliker over zijn boek “De eendenman”


Moeliker is conservator van het Natuurhistorisch Museum te Rotterdam. Hij beschrijft in zijn boek allerlei rare verschijnselen en gedragingen in de dierenwereld, vooral bij vogels.
Kees Moeliker heeft zelf in 2003 de Ig-Nobelprijs gewonnen voor zijn beschrijving van het gedrag van homoseksuele necrofilie bij de wilde eend…
Dat Moeliker zelf ook een beetje een rare vogel is, blijkt uit zijn, overigens zeer lezenswaardige, blog.

Uit het interview op de VPRO heb ik geleerd dat niets menselijks de dierenwereld vreemd is. En omgekeerd.
De moeite waard om dat boek eens grondig te gaan lezen.
Mijn exemplaar is al besteld.

Moleculen die het hem deden en dikwijls nog doen

De Chemical Heritage Foundation (CHF) in Philadelphia heeft specialisten een rangschikking laten opmaken van de 10 moleculen die een belangrijke invloed gehad hebben op de samenleving van de 20ste eeuw.
Ik geef jullie het rijtje met wat toelichting en eigen commentaar.
Denk eraan dat het rijtje geen rangschikking inhoudt.
Dus nummer 1 is niet noodzakelijk de bijzonderste molecule.

1. Aspirine of acetylsalicylzuur.
   
   Een overbekende pijnstiller en een koortswerend middel.
   Voor aspirine worden nog steeds nieuwe toepassingen ontdekt.
2. Iso-octaan.
   
   Het basisbestanddeel van benzine.
   Bedenk hoe de verplaatsing met de auto in de voorbije eeuw een ware explosie heeft gekend.
3. Penicilline.
   
   Een antibioticum dat de mensheid voor het eerst in staat stelde om bacteriële infecties doelmatig te bestrijden.
   De infectieziekten verloren de strijd, maar kanker stak meer en meer de kop op.
4. Polyethyleen.
   
   Een plastic gebruikt in plastic zakken en andere producten.
   Denk plastic maar eens weg uit ons leven. Kijk maar eens rond waar je nu zit terwijl je dit leest.
5. Nylon.
   
   Het eerste commercieel succesvolle synthetische polymeer, dat in van alles en nog wat gebruikt werd (en wordt): van nylonkousen (met of onder naad) tot tandenborstels en parachutes.
6. Desoxyribonucleinezuur (DNA).
   
   Een molecule (waarvan je hierboven een klein stukje ziet) die de genetische informatie bevat voor de ontwikkeling en het functioneren van elk levend wezen, maar… ook van een virus.
   De ontdekking van de structuur in 1953 veroorzaakte een ware revolutie in de moleculaire biologie.
7. Progestine.
   
   Een synthetische molecule gebruikt in de hormonale contraceptie (de pil) en in therapeutische toepassingen.
   De periodieke onthouding werd in de 20ste eeuw in de vergeethoek geduwd.
   Als medisch afgevaardigde voor Schering AG ben ik, in de vroege jaren ‘70 de dokters en doctoraatstudenten gaan “warm” maken voor de laag gedoseerde Schering-pil.
8. Dichlorodiphenyltrichloroethane (DDT).
   
   Een synthetisch pesticide dat enorm bijgedragen heeft tot het bestrijden van gevaarlijke ziekten zoals vlektyfus.
   Maar de zeer slechte afbreekbaarheid en de schadelijkheid voor de mens zijn de nadelige aspecten.
   Toch wordt het in lage concentraties nog altijd gebruikt in ontwikkelingslanden.
9. Prozac.
   
   Een vorm van fluoxetine hydrochloride.
   Een (te?)veel gebruikt en effectief antidepressivum.
10. Buckminsterfullerene.
    
    Ook gekend als buckyball.
    Een relatief recent (1985) ontdekte vorm van koolstof.
    Na die ontdekking kwam de ontwikkeling van nanobuisjes volop op gang en sindsdien ontstaan er steeds nieuwe supersterke composietmaterialen.

Wie in de eerste helft van vorige eeuw geboren werd, realiseert zich dikwijls te weinig dat hij de geboorte van al die chemische nieuwigheden heeft meegemaakt.
We zijn het allemaal zo snel gewoon.

Meest inspirerende vrouwelijke wetenschappers

Het Engelse wetenschappelijk magazine New Scientist heeft onder haar internationaal lezerspubliek een enquête gehouden om te weten te komen welke vrouwelijke wetenschapster de meest inspirerende aller tijden is.
Ik wil jullie dat klassement niet onthouden.
En ik geef hier en daar nog wat aanvullende toelichting en waar mogelijk een foto.

1 Marie Curie 1867-1934 - 25,1% van alle stemmen. Natuurkundige. Eerste Europese vrouw die een doctoraat in de wetenschappen haalde.
Won 2 Nobelprijzen: voor fysica in 1903 samen met haar man Pierre Curie en voor scheikunde in 1911.
Gestorven aan kanker ten gevolge van straling.

2 Rosalind Franklin 1920-1958 - 14,2% van alle stemmen
Scheikundige die door haar X-straalonderzoek aan DNA-kristallen een fundamentele bijdrage leverde tot de opheldering van de DNA-structuur door James Watson en Francis Crick in 1953.
Jong gestorven, dramatische figuur omwille van haar conflict met de ontdekkers van DNA.

3 Hypatia of Alexandria 370-415 - 9,4% van alle stemmen
Was mij onbekend.
Wordt beschouwd als de eerste vrouwelijke wiskundige.
Leverde bijdragen tot de meetkunde, algebra en astronomie. Werd in Alexandrië vermoord door fundamentele christenen.

4 Jocelyn Bell Burnell 1943 - 4,7% van alle stemmen
Astronome. Medeontdekster van pulsars tijdens haar studies.
Kon daardoor geen aanspraak maken op een Nobelprijs.
Haar promototor Anthony Hewish ging met de eer lopen.

5 Ada, Countess Lovelace 1815-1852 – 4,5% van alle stemmen
Zorgde als wiskundige voor de belangrijkste theoretische bijdrage aan het werk van Charles Babbage bij zijn ontwikkeling van de eerste computer.

6 Lise Meitner 1878-1968 – 4,4% van alle stemmen
Ontdekte samen met Otto Hahn de kernsplitsing.
Maar het was alleen Otto Hahn die hiervoor met de eer ging lopen toen hij in 1944 de Nobelprijs scheikunde kreeg.
Nadien heeft ze nog wel andere prijzen gekregen ter compensatie maar dat waren toch wel vijgen na Pasen.

7 Dorothy Hodgkin 1910-1994 – 3,8% van alle stemmen
Deze Engelse scheikundige had voor mijn part meer stemmen verdiend.
Zij perfectioneerde de techniek van de X-straaldiffractie. Zonder die techniek was de opheldering van de structuur van DNA en van “levenseiwittten” zoals hemoglobine onmogelijk geweest.
Kreeg de Nobelprijs scheikunde in 1964.

8 Sophie Germain 1776-1831 - 3,7% van alle stemmen
Een mij onbekende Franse wiskundige die belangrijke bijdragen leverde tot het oplossen van de stelling van Fermat die al in 1637 werd geformuleerd.
Je kent wellicht nog wel het “ezelsbrugske” of de stelling van Pythagoras c²= a² + b².
Welnu, Fermat stelde dat zo'n splitsing van een positief geheel getal in machten, nooit kan geschreven worden voor exponenten groter dan 2.
Pas meer dan 300 jaar later, in 1994, werd die stelling door de Britse wiskundige Andrew Wiles bewezen.

9 Rachel Carson 1907-1964 - 3,3% van alle stemmen
Amerikaanse biologe en schrijfster. Best gekend voor haar boek “Silent Spring” (Dode Lente). Dit boek waarin ze de gevaren van overmatig gebruik van pesticiden (DDT b.v) en herbiciden aanklaagt, was de start van de wereldwijde milieubewustwording.

10 Jane Goodall 1934- 2,7% van alle stemmen
Engelse biologe en antropologe.
Je hebt ze waarschijnlijk al eens op TV gezien in een filmpje over het sociale gedrag bij mensapen.
Ze toonde o.a. het gebruik van werktuigen aan bij de chimpansees.

Stuk voor stuk vrouwen zonder wie onze wereld niet zou zijn zijn wat hij nu is. Ondanks al het negatieve waarmee we dagelijks overspoeld worden.
Inspiratie voor onze Vlaamse meisjes?

Het wordt druk in het ISS

Het zal nu druk zijn in het ISS.
Met de aankomt gisterennamiddag van Frank De Wine en zijn ploeg, werd het aantal bewoners daar met de slag verdubbeld van 3 naar 6.

Zoals uit het logo hierboven kan afgelezen worden maken de Russische kosmonaut Roman Romanenko, onze Belgische astronaut Frank De Winne en de Canadese astronaut Robert Thirsk deel uit van de 20ste ISS-expeditie.

Je merkt dat ik hier nog een onderscheid maak tussen kosmonauten en astronauten. Dit onderscheid dateert eigenlijk nog van in de tijd van de koude oorlog. Toen was de concurrentie tussen de Russische en de Amerikaanse ruimtevaart nog erg groot en ieder hield strak vast aan zijn eigen terminologie.
Nu is die concurrentie gelukkig sterk vervaagd en is er zelfs goede samenwerking, maar alle ruimtereizigers kosmonauten of astronauten noemen: daar is men het nog niet over eens.

De drie kosmonauten/astronauten die vandaag aangekomen zijn, voegen zich bij de al aanwezige driekoppige bemanning van de 19de expeditie om samen aan de 20ste te beginnen.
De namen van de drie die er al waren vind je ook op het logo hierboven.
Probeer ze maar eens te ontcijferen.

Het groepje van 6 vormt een unicum in de ruimtevaartgeschiedenis.
Voor het eerst zijn de vijf grote internationale ruimtevaartorganisaties samen aanwezig in één en dezelfde missie: het Amerikaanse National Aeronautics and Space Administration (NASA), het Russische federaal ruimteagentschap (ROSCOSMOS), het Japanse Aerospace Exploration Agency (JAXA), het European Space Agency (ESA) en de Canadian Space Agency (CSA).
Het wordt dus voor het eerst, zoals Frank De Winne al zei, een echt International Space Station (ISS)

De Russische kosmonaut Padalka wordt de commandant van de 20 ste expeditie.
Van oktober 2009 tot november 2009 loopt de 21ste ISS-expeditie en neemt Frank De Winne het commando over.

De grotere bemanning moet het mogelijk maken om meer tijd en zorg te besteden aan het uitvoeren van wetenschappelijke experimenten.
In het verleden was er nogal wat kritiek op de ISS-missies omdat de beperkte bemanning teveel tijd moest investeren aan onderhoud- en herstelwerkzaamheden. Er werden bijgevolg vragen geplaatst bij de meerwaarde van dit enorm dure ISS-project (kostenraming: rond de 100 miljard dollar!).

Om de aanwezigheid van de grotere bemanning mogelijk te maken zijn er in de voorbije periode aanpassingen aan het ISS uitgevoerd.
Zo zijn er in maart door de bemanning van de Space Shuttle Discovery bijkomende zonnepanelen geplaatst om het beschikbaar elektrisch vermogen te verhogen. Absoluut nodig met zo veel meer volk aan boord en met alle bijkomende experimenten die gepland zijn.


Ook het systeem voor recyclage van lichaamsvloeistoffen (urine, zweet) dat je hierboven ziet, werd in een vorige shuttlevlucht naar het ISS gerepareerd en vernieuwd.
Bij het eten drinken ze nu hun eigen Spa-blauw en geeft een eigen pipi-sausje wat meer smaak aan de astronautenvoeding…

Astronauten/kosmonauten zijn dus echte moderne pioniers, die zoals hun voorgangers, Columbus, Stanley,… het comfort ondergeschikt maken aan hun doelstelling.
Gelukkig dat er nog mensen zijn bezeten met zo’n gedrevenheid.

Ik schrijf dat terwijl er naast mij een geurige tas-koffie-met-een koekske staat te dampen.
Gezondheid Frank De Winne!