1 dag te laat: gelukkige verjaardag Robert Boyle!

Ik hoop dat jullie niet denken dat Robert Boyle een oude schoolmakker van mij is, die vandaag jarig is en die ik via dit berichtje wil feliciteren.
Neen Robert Boyle, is allang niet meer.
Robert Boyle zou gisteren 386 jaar oud geworden zijn…
En ik kan hem hier pas vandaag gedenken omdat hij gisteren moest wijken voor mijn onverplaatsbaar vrijdagpuzzeltje.
Nu ja, na 386 jaar zal het wel niet op één dagje aankomen neem ik aan?

Maar Robert Boyle is in zekere zin wel een oude schoolmakker van mij.
Want toen ik bijna 50 jaar geleden chemie ging studeren aan de toenmalige Rijksuniversiteit Gent, zag ik hem dagelijks symbolisch in koeien van letters prijken boven het grote zwarte schrijfbord in het scheikunde-auditorium van wijlen prof. Zoël Eeckhout: de wet van Robert Boyle: bij een bepaalde temperatuur is, voor een bepaalde hoeveelheid gas, de druk van dat gas omgekeerd evenredig met volume dat het inneemt:

En die omgekeerd evenredigheid van druk en volume (dus hoe groter de druk, hoe kleiner het volume) is, beter dan in bovenstaande formule, te zien in volgende animatie, waarin bovenaan met “frozen” is aangegeven dat die wet van Boyle slechts geldt als men de hoeveelheid stof (“Mass”) en de temperatuur (“Temp”) constant houdt.

Maar Robert Boyle is niet alleen belangrijk om die fameuze wet die hij in 1658 op 31-jarige leeftijd uit experimenten afleidde.
In 1660 was hij medestichter van één van de belangrijkste wetenschappelijke organisaties die tot op heden de meest eminente wetenschappers tot zijn leden telt: de Royal Society.
Maar nog veel meer dan dat is hij eigenlijk de grondlegger van mijn vak, de scheikunde, als aparte echte wetenschap.
En dat heeft hij vooral gedaan door de publicatie in 1661 van zijn boek “The sceptical chymist” waarin hij ten aanval ging tegen de occulte alchemie en een pleidooi hield voor een chemie gesteund op het experiment.

Gelukkige (386ste + 1dag)-verjaardag dus Robert Boyle, wetenschappelijke voedstervader aller chemisten!

Het labyrint van Hern

Op 2 januari had ik het hier over Nazca-lijnen en hoe sommige ervan, volgens Britse archeologen, labyrinten zijn.
En over het merkwaardig gegeven dat dicht bij ons in de buurt, in Sint-Huibrechts-Hern een labyrint in de zuidelijke muur van de kerktoren is ingemetseld!



Hoe komt in ‘s hemelsnaam zo’n labyrint in een kerkmuur van een klein Hoeselts dorp terecht?
Hoewel ik meer en meer geboeid geraak door het verleden, ben ik absoluut onvoldoende onderlegd om daar zelf het juiste antwoord op te geven.
Maar gelukkig heb ik twee oud-collega’s van het Heilig-Grafinstituut te Bilzen die mij onmiddellijk wisten te vertellen hoe de vork aan de steel zit.
Chrstiane Jacobs is lid van de Hoeseltse Geschiedkundige Studiegroep en kenner van allerlei aspecten van de geschiedenis van onze Hoeseltse kerkdorpen.
En Luk Machiels is specialist inzake onze Keltische erfenis.

Vooral bij Luk Machiels vond ik wat ik zocht.
Luk heeft zich jarenlang bezig gehouden met de studie van de Kelten en hun invloed op het (volks)geloof in onze streken.
Hij heeft daarover drie boeken geschreven waarvan twee in samenwerking met Eddy Valgaerts: “De Keltische Erfenis” en “Landschap en volksgeloof in Keltisch perspectief” uitgegeven bij Mens en Cultuur.
Het derde boek “Onbelicht verleden” gaf Luk in eigen beheer uit.

Alleen “Landschap en volksgeloof in Keltisch perspectief” is nog verkrijgbaar bij de uitgever.
De andere werken zijn uitverkocht, maar nog wel in de betere openbare bibliotheken te vinden.

In “Onbelicht verleden” vond ik zes bladzijden boeiende informatie over Sint-Huibrecht-Hern en zijn fameus labyrint.
Ik maak hier een korte samenvatting.

Vooraf wil ik nog even herhalen (zie mijn berichtje van 2 januari) dat labyrinten geen doolhoven zijn.
Als je het traject van een labyrint volgt komt je vanzelf in het centrum terecht: er is maar één weg. En vanuit uit het centrum kom je langs diezelfde weg weer terug.
Bij een doolhof daarentegen zijn er wegen die doodlopen en je kan slechts door de juiste keuze te maken in het centrum terecht komen en er weer uit.

Er bestaan blijkbaar twee groepen labyrinten:

• het heidens model dat het oudste is dat men vindt van 2000 vóór Christus tot het jaar 1000.
  Zo’n heidens labyrint wordt steeds opgebouwd vanuit kwadranten tot het zogenaamde achtspakige jaarwiel:
  
  
  
• het verchristelijkt model dat vanaf het tweede millennium wordt aangetroffen is gebaseerd op het kruis:
  
  
  

Meteen is duidelijk dat het labyrint van Sint-Huibrechs-Hern tot het heidens model behoort.
Maar een heidens model in een katholieke kerk! Hoe leg je dat uit?
Dit is een gevolg van de geschiedenis van het dorp.
Sint-Huibrechts-Hern wordt door de bewoners en ook in de omliggende dorpen nog altijd “Hern” genoemd. Zonder Sint-Huibrechts erbij dus.
En “Hern” betekent hoorn.
Het is daarom zeer aannemelijk dat Hern, dat een bron bezat, een cultusplaats was van de Keltische god-jager Cerunnos die met een hoorn, een hertengewei wordt afgebeeld:

Nu was Cerunnos voor de Kelten een belangrijke godheid: de jager als levensnemer en levensgever.
Zo is ook de natuur: een cyclische opeenvolging van de seizoenen, van opbloeien, sterven en weer opbloeien, net zoals het labyrint: een zich herhalende weg van heen en terug.
Cerunnos stond dus net zoals het labyrint symbool voor regeneratie.
Het labyrint was dus voor de Kelten een regeneratiesymbool.

En toen werden onze streken gekerstend.
De Keltengod Cerunnos werd door het christendom gerecupereerd en vervangen door Sint-Hubertus!
En Sint-Hubertus werd merkwaardig genoeg ook aan een hert gekoppeld via het wonder van hert dat hem bij de jacht op Goede Vrijdag verscheen met een kruis op de kop.

Sint-Hubertus werd prompt de christelijke patroonheilige van de jagers.
En Hern werd Sint-Huibrechts-Hern!
En de Keltische Cerunnos-bron werd de Sint-Hubertusbron waar tot aan de Tweede Wereldoorlog talloze pelgrims het levenskrachtige water (regeneratie!) kwamen halen.
Maar het aan de Keltengod Cerunnos gekoppeld labyrint heeft men gelukkig niet vernietigd.
Integendeel: men heeft dit heidens symbool in de muur van de katholieke Sint-Hubertuskerk een plaatsje gegeven.
En daar kan je het nog altijd komen bewonderen. Een uniek in steen gegrift exemplaar waarvan er in Europa slechts een handvol te vinden zijn.

Vergeet dit niet als je ooit eens door ons mooi Haspengouw toert.
Een tip misschien: op 23 februari houdt onze Romershovense wandelclub haar 16de Rommelarentocht, vertrekkend vanuit…de Sint-Hubertuszaal op een boogscheut van de kerk waar het oeroude relict te vinden is.

Niet te missen mijmerwerk

Echte mijmeraars, maar ook anderen, moeten dit bekijken en herbekijken.
De VRT heeft op haar site een schitterende interactieve tijdslijn geplaatst.
Daarmee kunnen we hoogtepunten uit de programmatie van ons nationale omroep situeren tussen 1930 en 2010 en zelfs herbekijken en/of herbeluisteren !
Weet je het nog: 100.000 of niets, Schipper naast Mathilde, Kom toch eens kijken, de Wies Andersen show,…
Pure nostalgie!

Genoeg mijmerwerk dus voor een weekend lang…

LEGO is 80!

Nu ons Leen haar kleine Jesse groeit als kool, ben ik aan een speelgoedherbronning toe.
Toen ik een paar dagen geleden op één van onze zolders aan het rondneuzen was, vond ik er nog een uitgebreide collectie speeltjes van in Leen(tje)s jonge jaren: knuffels, poppen, autootjes, Playmobil en…dozen vol Legoblokjes!
Alhoewel ik Jesse geen knuffels en poppen wil verbieden, veronderstel (en hoop) ik toch dat Playmobil en Lego meer zijn ding zullen zijn.

Zoals zo dikwijls in deze internettijden ga ik dan eens rondsurfen om wat extra informatie op te scharrelen over hoe die dingen van 30 jaar geleden intussen geëvolueerd zijn.
En op de site van Lego las ik tot mijn verbazing dat dit speelgoed net 80 jaar oud geworden is.
Maar oud kan je dat niet noemen: Lego blijft nog altijd even uitdagend jong met allerlei nieuwe ontwikkelingen.
Wat mij daarbij wel opviel en een beetje tegenviel: Lego begint in zijn nieuwere productlijnen meer en meer op Playmobil te lijken.
Waar is de tijd van de goede oude simpele noppenblokjes…

Interessant is wel het filmpje (17min.!) over de ontstaansgeschiedenis van die wonderlijke Deense vinding.
In een animatievideo kunnen we zien hoe de schrijnwerkerij van Ole Kirk Kristiansen met vallen en opstaan uitgegroeid is tot een enorm speelgoedimperium.
En wat ik ook niet wist: Lego is een verkorting van het Deense “leg godt” wat “speel goed” betekent. Een efficiëntere naam kon men voor dit schitterend speelgoed niet bedenken!

Kijk in het hart van de ruimtevaart met street view

NASA’s Kennedy Space Center is begin deze maand 50 jaar geworden.
Bij die gelegenheid heeft Google een bijzondere street view beschikbaar gesteld met meer dan 6000 beelden van dit ruimtevaartcentrum waar ooit de legendarische Apollo-vluchten en later de Space Shuttles vertrokken.

Voor velen van ons biedt dat de kans om een indringend kijkje te nemen op de plaatsen waar ruimtevaartgeschiedenis geschreven is.
En geschiedenis die velen van ons zelf meebeleefd hebben.
Ik herinner me nog alsof het gisteren was, hoe ik op 21 juli 1969 ‘s nachts samen met mijn schoonbroer vóór ons zwart-wit-Tv'tje zat te wachten tot Neil Armstrong in vage beelden zijn “small step for men, but big step for mankind” op de maanbodem zette.

50 jaar later bekijken we hoog gedetailleerde panoramische fot'o’s van de planeet Mars die 1000 keer verder van ons verwijderd is. En we halen verwaand de schouders op…
Maar misschien helpt dit virtueel bezoekje ons beseffen welke technologische revolutie we in de voorbije halve eeuw hebben meegemaakt?

Klik op het beeld en mijmer weg bij zoveel ruimtevaartglorie:

Een virtueel bezoek aan de grotten van Lascaux

Jullie zullen wel weten dat in de vorige eeuw (1940) in het kleine Franse dorpje Lascaux, per toeval een grot ontdekt werd met een groot aantal wandschilderingen uit de periode van 10.000 tot 15.000 jaar vóór Christus.
De wandschilderingen in deze grot stellen dierenfiguren voor (bizons, paarden, stieren en mythische éénhoorns) in zogenaamde aardkleuren: bruine, gele, rode en zwarte pigmenten afkomstig van metaaloxiden die ter plaatse te vinden waren (ijzeroxiden voor rood, geel en bruin, mangaandioxide voor bruin-zwart).

De grotschilderingen van Lascaux waren meteen één van de belangrijkste vondsten van de Paleolithische kunst. Ze werden dan ook overdruk bezocht, met alle gevolgen van dien: algen en schimmels werden binnengebracht en samen met het uitgeademde CO₂ tastten ze de muurschilderingen aan. In 1963 was de maat vol: de grotten werden voor het publiek gesloten.
Ter compensatie werd in de buurt een Lascaux II-grot geïnstalleerd waar vanaf 1984 een facsimile van de oorspronkelijke grot te bekijken valt.

Maar in deze internettijden is natuurlijk nog meer mogelijk.
Vrij recent werd in opdracht van het Franse Ministère de la Culture et de la Communication een site over Lascaux ontwikkeld, waarvan de Flash-versie toelaat om virtueel in de grotten rond te lopen.
De navigatie gaat vrij vlot via menu’s ondergaan en links van de pagina (zie gele pijlen op het beeld hieronder), maar de interactiemogelijkheden zijn toch (te) beperkt.
En erg vervelend vind ik de monotone klank die als achtergrond gebruikt wordt. Ik raad aan om die zo snel mogelijk af te zetten via “Son / Sound” in het menu onderaan (zie verticale gele pijl).

”Lascaux – visite de la grotte” blijft de moeite van een bezoek zeker waard.
Wonderbaar hoe onze zeer verre voorouders, met zeer primitieve middelen, wat hun intrigeerde zo kunstzinnig in beeld hebben gebracht.

Over de Spaanse oorsprong van het dollarteken

Een week geleden waren Mia en ik met een 20-tal medereizigers op citytrip in Barcelona.
Bij het bezoek aan de kathedraal (dit is niet de Sagrada Familia!) vertelde onze zeer competente gids (een prof. emeritus geschiedenis van de UGent) ons het merkwaardig verhaal over de herkomst van het Amerikaanse dollarteken.
Ik vind het de moeite waard om het hier even na te vertellen.

In het rijkelijke koorgedeelte van de 13de eeuwse Catedral de Santa Eulàlia, zie je tegen één der zijwanden het wapenschild van Karel V, de ons goed bekende en in Gent geboren keizer Karel.
Opvallend op dat wapenschild zijn de twee verticale kolommen. Ze stellen de zuilen van Hercules voor, de symbolische naam voor de straat van Gibraltar die in de oudheid de grens van de bekende wereld vormde.
Maar na Columbus en de grote ontdekkingsreizen, werd de wereld plots veel groter. Keizer Karel plaatste daarom in het wapenschild een banderol met de tekst “Plus Ultra” (“Steeds Verder”). De wereld hield niet meer op aan het Iberisch schiereiland!

Je voelt al aan dat die twee zuilen als de twee verticale strepen in het dollarteken zullen terecht gekomen zijn. Maar hoe ging dat in zijn werk?
Ten tijde van de Amerikaanse Onafhankelijkheidsoorlog was in het toenmalige Amerika de Spaans-Mexicaanse munt van 8 Reales het meest gebruikte betaalmiddel. En op die munt kwam het Spaanse wapenschild voor, met de twee zuilen én de wapenleuze:

Terzelfdertijd was in Europa de Duits-Oostenrijkse thaler het populairste betaalmiddel.
En die thaler was ongeveer evenveel waard als de 8 Reales. Bijgevolg werd de 8 Reales al snel “Spanish Thaler” genoemd. In het Spaans werd dat “Tollaro”.
En in het Engels werd tollaro al snel “Dollar”.

Omwille van de afbeelding met de twee zuilen, sprak men in America ook van de “Pillar Dollar”.
Aangezien die “Pillar Dollar” het meest gebruikte betaalmiddel was, en er op de zuilen een S-vormige banderol voorkomt, begonnen boekhouders in hun notaties van geldsommen al snel  de verkorting

te gebruiken.
Het dollarteken was geboren!

Op 6 juli 1794 werd de dollar officieel als eenheidsmunt aanvaard door Verenigde Staten van Amerika . En in 1795 werd de eerste Amerikaanse Liberty Dollar uitgegeven, een munt met dezelfde afmeting, gewicht en zilvergehalte als de pillar dollar, maar zonder de zuilen!.

Het afkortingsteken bleef wel behouden en is nu nog altijd in gebruik, alhoewel in veel lettertypes voor tekstverwerking en drukwerk de dubbele streep tot één streep gereduceerd werd: $

Dank zij onze uitstekende gids, die voortdurend pittige anekdotes uit zijn mouw schudde, konden we in Barcelona weer eens reizen om te leren.
Dank je wel John Everaert!

De Franse cultuur en musea op Google Maps

Frankrijk heeft heel wat te bieden inzake cultuur en geschiedenis.
Ter voorbereiding van een reisje naar onze zuiderburen en tijdens de reis zelf, kan het interessant zijn om al deze bezienswaardigheden te kunnen situeren.

Carte Interactive des Lieux d’Histoire et de Mémoire is een Google Map die daar een uitstekend middel voor biedt.
De locatie van meer dan 1000 musea en historische plaatsen is erop terug te vinden.
En er zijn allerlei filters mogelijk: filteren op historische periode, op locatie, op aard van de bezienswaardigheid.
Klik je op een marker dan krijg je gedetailleerde informatie, een link naar een site "ad hoc", met soms zelfs een videorondleiding over de bezienswaardigheid.

Ronduit een zeer informatieve Google Maps mashup voor wie naar Frankrijk trekt en daar nog wat anders wil doen dan in het zonnetje liggen aan de Méditerranée.

The sensorium of God: het e-boek vóór de printversie

Zoals ik hier al heb uitgelegd koop ik nog zelden fictieboeken. Mijn leesvoorkeur gaat uit naar (populair) wetenschappelijke werken en biografieën.
En Amazon is mijn belangrijkste leverancier.
Ik koop daar online e-boeken voor mijn Kindle DX.
Maar ik lees ze ook op mijn iPad2.
De Kindle gebruik ik overdag als het zonnetje schijnt, want dan is hij veel leesvriendelijker is dan de iPad met zijn sterk reflecterend scherm.
‘s Avonds geef ik de voorkeur aan de iPad met zijn scherp beeld (ja zelfs bij de iPad2 is dit zo…) en zijn achtergrondverlichting. Zo moet ik Mia in bed niet het slapen beletten met een storend nachtlampje.

De opmars van de e-boeken is onstuitbaar.
En de reden waarom ik het er hier vandaag over heb: voor het eerst heb ik het meegemaakt dat bij Amazon een recent boek sneller in de e-versie beschikbaar is dan in de gedrukte versie.
Ik ondervond dat een paar dagen geleden toen ik “The sensorium of God” van Stuart Clarke kocht.

 

Zoals je op het beeld hierboven kan zien kost de Kindleversie $10,28 of € 7,74 voor een boek van 288 blz. Je ziet dat de printversie op dit ogenblik bij Amazon nog niet beschikbaar is, maar ik ben er zeker van dat die duurder zal uitvallen. Bij uitgeverij Polygon kost het boek in gedrukte versie b.v. £ 12.99 = 15.54 euro.
Tussen haakjes: ik kocht een paar dagen geleden voor een vriend die 60 jaar geworden is, de gedrukte versie van de vertaling van “Just Kids” van Patti Smith voor…€19,99.
De e-boekversie kost bij Amazon £ 2.84 = €3.40. Over prijsverschillen gesproken!

Maar ik wil ook nog iets kwijt over “The sensorium of God” zelf.
Dit is een biografie over Isaac Newton en de 17de-18de eeuwse maatschappij waarin hij zijn belangrijke natuurwetten ontdekte.
Over zijn vriendschap met Edmond Halley (ja die van de komeet) en zijn discussies met Robert Hooke. Over zijn interesse voor de pseudo-wetenschap alchemie en zijn wat dubieuze relatie met Zwitserse wiskundige Nicolas Fatio de Duillier.
Een boeiend en verhelderend boek, aanbevolen aan iedereen die zich voor de geschiedenis van de wetenschap interesseert.
En je weet dat je daarvoor geen Kindle DX of iPad nodig hebt: het gratis Kindle for PC installeren volstaat om dit en andere e-boeken van Amazon op je PC te lezen aan dezelfde goedkope voorwaarden.

Na een paar dagen "The sensorium..." ben ik nog maar goed halfweg.
Vanavond doe ik verder, in bed en zonder leeslampje. Slaap wel Mia!

De Commodore 64 is jarig!

Leeftijdsgenoten én computeraars van het eerste uur zullen zich nog zonder twijfel de Commodore 64 herinneren.
Misschien hebben ze er zelfs nog eentje op zolder staan. Want in de jaren 80-90, toen de personal computer populair werd, was de Commodore 64, de C-64, een echte hit.

Ikzelf heb er nooit één gehad. Ik zat in het Sinclair- en het BBC-B-kamp.
Maar op onze school werd de Commodore 64 de eerste computer waarmee de leerlingen konden kennismaken.
Internet was er toen nog niet en ook Word of Excel moesten nog geschreven worden.
Maar leerlingen en de geïnteresseerde leraren (vooral wiskundigen en wetenschappers) konden in een klein computerlokaal toch al met het nieuwe medium aan de slag en al snel konden ze fier hun eerste eigen brouwsels in de programmeertaal  BASIC (Beginners All-purpose Symbolic Instruction Code) demonstreren.
De nieuwe informatiemaatschappij ging van start.

Deze week wordt de Commodore 64 dertig jaar jong.
Hij zag inderdaad in januari 1982 het daglicht, met een intern geheugen van… 64 kilobyte. Vandaar die 64 in zijn naam.
In het reclamefilmpje hieronder dat ik op YouTube vond, wordt de Commodore in prijs en geheugen vergeleken met zijn voornaamste concurrenten van dat ogenblik: Tandy, Apple en Atari.
En blijkbaar was de C-64 een winnaar: 64K voor… 595 dollar, terwijl de anderen veel minder boden voor veel meer geld. Het wereldwijd succes loog er dan ook niet om.

30 jaar later is de C-64 nog altijd springlevend.
Van buiten ziet hij er nog altijd uit zoals vroeger, maar binnenin is er heelwat veranderd: een nieuw moederbord, een andere en veel snellere processor en een intern geheugen tot 8 gigabyte = 8.388.608 kilobyte = 131.072 keer meer intern geheugen dan zijn originele voorvader!
Als je over die gemoderniseerde telg meer wil weten, moet je maar even op het beeld hieronder klikken. Je kan je C-64x-exemplaar daar zelfs online bestellen…

Maar misschien kan je heimwee naar vervlogen tijden al getemperd worden als je op je flitsend moderne Windows PC of je hippe Mac een C-64 emulator installeert. Zo’n emulator je kan downloaden via een van de sites in deze lijst. En dan kan je weer zoals vroeger Pacman en Frogger spelen.
Wie weet word je dan vanbinnen weer 30 jaar jonger…

Honderd jaar Solvayconferenties

België heeft nooit veel Nobelprijswinnaars fysica en scheikunde gekend.
Eigenlijk maar één: in 1977 kreeg Ilya Prigogine de Nobelprijs voor scheikunde.
En Prigogine was dan nog een ingeweken Rus.
Maar dat betekent niet dat ons landje geen vooraanstaande rol heeft gespeeld in de ontwikkeling van de wetenschappen in de 20ste eeuw.
Daar heeft Ernest Solvay voor gezorgd door in 1911 te starten met de organisatie van de zogenaamde Solvayconferenties in Brussel.

Op die conferenties werden de meest vooraanstaande chemici en fysici uitgenodigd om met elkaar actuele studie-onderwerpen te bespreken.
Zo waren in 1911 klinkende namen bij de 24 aanwezigen op de eerste conferentie : Marie Curie, Albert Einstein, Max Planck, Ernest Rutherford, en Maurice de Broglie. Stuk voor stuk beroemde wetenschappers die het aanschijn van de wereld voor een belangrijk deel hebben bepaald.

2011, honderd jaar later, bestaan de Solvayconferenties nog steeds.
Gisteren werd de 25ste fysicaconferentie in de reeks beëindigd en weer waren topfysici aanwezig, waaronder 2 Nobelprijswinnaars, om hun visie te geven over hedendaagse aspecten van de kwantummechanica.

Om het 100-jarig bestaan van de beroemde conferenties te herdenken wordt in het paleis der Academiën te Brussel van 14 oktober tot 21 december een tentoonstelling gehouden die de geschiedenis van de Solvayconferenties belicht.
De gratis tentoonstelling kreeg de sprekende titel “Brainstormen in Brussel” mee, want dat was wat daar eigenlijk gebeurde en nog gebeurt: topspecialisten die door elkaars visie te beluisteren en kritisch te analyseren zorgen voor betere inzichten en wetenschappelijke vooruitgang.
De vele experimenten die zijn opgesteld, de simulaties en filmfragmenten, leiden de bezoekers op een interactieve wijze door één zeer belangrijke periode in de geschiedenis van de wetenschappen.
Voor iedereen met interesse in de recente geschiedenis van de fysica en de chemie en zeker voor alle leerlingen uit de laatste jaren van het middelbaar onderwijs: niet te missen !

Werelderfgoed op een Google Map

De Unesco heeft 911 monumenten, gebouwen en natuurgebieden geklasseerd als werelderfgoed.
Via UNESCOplaces.org kan je nu op een Google Map gaan kijken waar dat erfgoed zich precies bevindt en wat het erfgoed inhoudt.

De ronde markers op de kaart geven aan hoeveel erfgoedsites er op een bepaalde plaats op aarde te vinden zijn.
Inzoomen levert meer en meer detail op wat de ligging betreft.
Klik je op een marker dan krijg je uitgebreid uitleg, met extra kaarten en extra links naar verdere informatie.
Op de startpagina kan je kiezen uit de culturele en natuurlijke erfgoedsites en je kan je selectie verder verfijnen met een uitgebreide set zoekcriteria.
Wil je kiezen aan de hand van een foto, dan hoef je maar op de beelden onder de kaart te klikken.
En als je met de muis over een foto beweegt zie onmiddellijk op hoeveel uren vliegafstand het erfgoed van bij u thuis ligt.
Maar thuis is hier wel een rekbaar begrip, want ik wordt bijvoorbeeld in Aalst gesitueerd in plaats van in Romershoven. Hoe durven ze!

In elk geval een interessante toepassing van Google Maps, zowel voor wie gewoon het werelderfgoed wil leren kennen, als voor degene die bij de voorbereiding van een reis naar informatie over niet te missen bezienswaardigheden zoekt.

Leer moderne geschiedenis met Google Maps

Historypin kwam op het interessante idee om (historische) foto’s te combineren met Google Maps en Street View.
Het boeiende aan die combinatie is dat de site de historische foto’s toont op de plaats waar ze indertijd opgenomen werden en tegen de kaartachtergrond zoals het er daar nu uitziet.
Historypin was eigenlijk al van vorig jaar actief met fotomateriaal over Londen.
Vanaf 11 juli heeft de site een wereldwijde dekking.

Het wordt meteen duidelijk dat die combinatie van oude foto en hedendaagse realiteit maar goed werkt als je Street View kan inschakelen.
In Vlaanderen (en de rest van België) mogen we dat aspect dus vergeten.
Maar we kijken verder dan onze neus lang is en er zijn dus meer plaatsen op aarde waar we met Historypin verrassende ontdekkingen kunnen doen.



Als je een foto bekijkt tegenover de actuele Street View, zie je bij het ronddraaien in veel gevallen pinnetjes of lijstjes met thumbnails (verkleinde afbeeldingen) van foto’s genomen in de omgeving. Die kan je dan verder kan exploreren door er op te klikken. Onmiddellijk worden die nieuwe foto’s tegenover hun hedendaagse Street View geplaatst.
Meer nog: je kan ook soms historische filmpjes zien tegenover hun huidige achtergrond.
Een mooi voorbeeld daarvan is een filmpje over de opening van de New Yorkse Williamsburg-brug in 1903
En je kan ook je eigen historisch verhaal maken door eigen foto’s tegenover hun huidige achtergrond te plaatsen.
Natuurlijk is er intussen al heel wat materiaal op de site geplaatst: fotoreeksen en rondritten (“tours”) waarin je binnen een bepaald thema wordt meegevoerd. 

Het vraagt wel wat zoekwerk en oefenen voor je door hebt welke mogelijkheden Historypin allemaal biedt.
Geen slecht idee om inleidende filmpjes hieronder eens goed te bekijken:

Kennismaking met het opzet

Wat nieuw is in de laatste versie

Dit is een site waarop ik mij echt kan amuseren.
Ik hoop dat jullie er ook iets aan hebben.

Voor boekenliefhebbers (zoals jij en ik)

Boeken zijn een onmisbaar deel van mijn dagelijks leven. In gedrukte versie of gedigitaliseerd als e-boek.
Ik ben dan ook voortdurend opzoek naar nieuwe boeiende uitgaven.
Maar niet alleen naar recente dingen.
Ik vind het ook fantastisch om te kunnen bladeren (reëel of virtueel) in oude uitgaven.
Ik was dan ook in de wolken toen ik eergisteren op de site Early Dutch Books Online terecht kwam.



Op deze Nederlandse site kan je gaan snuisteren in maar liefst 10.000 Nederlandstalige boeken uit de jaren 1781 – 1800.
Boekenwurmen van Vlaanderen en omstreken: hier kunnen we weer ons hartje ophalen!

Poolshoogte nemen, hoe doe je dat?

Ergens poolshoogte van nemen.
Die uitdrukking kennen we uit ons taalgebruik, in de betekenis van: kijken wat er aan de hand is, zich vergewissen van de situatie.
En het is poolshoogte nemen en niet polshoogte nemen zoals je soms verkeerdelijk kan horen of lezen.
Maar dat die uitdrukking afkomstig is uit de scheepvaart was voor mij onbekend.
Ik ben er achter gekomen bij het lezen van “Het Nova Zembla verschijnsel”, het boek waarover ik het in mijn berichtje van maandag had.

De kapiteins Willem Barentsz en Jacob van Heemskerck leidden een expeditie om een noordelijke doortocht te vinden naar Azië.
Door de gure winter geraakten hun boten vast op Nova Zembla en waren ze verplicht om daar te overwinteren.
Ze lieten hun bemanning regelmatig oefenen in het bepalen van hun positie.
Eén van die bepalingen was het vastleggen van de breedtegraad.

De breedtegraad geeft aan hoever (in graden) noordelijk (of zuidelijk) men zit t.o.v. de evenaar.
Uiteraard heeft de evenaar dan een breedtegraad = 0° en de noordpool een breedtegraad = 90° N.
”Het Behouden Huys”, de overwinteringsplaats van de Hollandse expeditie op Nova Zembla, lag op 76°N.

Voor het bepalen van de breedtegraad gebruikten de bootslieden in de 16de eeuw een eenvoudige maar slimme meetkundige methode.
Het was bekend dat de poolster vlak boven de noordpool staat. Op een kleine afwijking na (minder dan 1°) is dit correct.
Vanuit een bepaalde positie op de aardbol is bijgevolg de hoek waaronder je de poolster boven de horizon ziet, precies gelijk aan de breedtegraad!.
Onderstaande figuur maakt dat duidelijk hoop ik. 
α = β is omdat de benen van beide hoeken loodrecht op elkaar staan.

En β kon men in de 16de eeuw meten.
Met een Jacobsstaf bijvoorbeeld:

Als men dus met de Jacobsstaf de poolshoogte nam, wist men waar men zich bevond.
Als wij poolshoogte nemen, weten we waar we aan toe zijn.
Of hoe een spitsvondige meetmethode alleen nog haar figuurlijke betekenis heeft overgehouden…

Wie schreef het Voynich manuscript?

Het Voynich manuscript is al decennialang het vrijdag-puzzelke van schriftontleders en code-ontcijferaars. Maar dan van een veel ingewikkelder soort dan wat ik hier elke week voorschotel.
Dit merkwaardig boek, genoemd naar de Amerikaanse boekhandelaar van Poolse afkomst die het in 1912 ergens op de kop kon tikken, is gevuld met de raarste illustraties en geschreven in een onbekende en nog altijd onbegrepen taal in een nergens anders gezien alfabet. 
Bij zoverre dat er gedacht werd en wordt dat het boek wellicht een soort grap is, een spielerei, zonder eigenlijke inhoud, maar wel zeer kunstzinnig in mekaar gezet.
Allerlei grappenmakers met naam werden naar voor geschoven als mogelijke auteurs: de Franciscaan Roger Bacon (1214–1294), de wiskundige John Dee (1527-1609), Da Vinci (1452-1509),… en Voynich zelf.

Maar met een verbeterde koolstof-14 dateringsmethode, hebben wetenschappers van de University of Arizona recent de ouderdom van het manuscript preciezer kunnen bepalen.
Ze zijn er nu zeker van dat het dateert van begin van de 15de eeuw: tussen 1404 en 1438.
Van het rijtje beroemde mogelijkheden hierboven blijft dus alleen Roger Bacon over.

Zou die brave Bacon echt zijn fantasie zó de vrije loop gelaten hebben om meer dan 170.000 verschillende lettertekens te produceren? Om dan nog van de mysterieuze illustraties te zwijgen.
Of was het een andere geletterde met veel tijd?
De zoektocht blijft open.
Kandidaat-puzzelaars? U wacht eeuwige roem!

Een unieke bronverzameling

De Nederlandse Omroepstichting (NOS) heeft al haar jaaroverzichten online voor iedereen beschikbaar gesteld.
Dit betekent dat je filmmateriaal kan gaan bekijken dat de belangrijkste nationale (in dit geval Nederlandse) maar ook internationale gebeurtenissen in beeld brengt en becommentarieert over een periode van meer dan 50 jaar: 1956 tot 2010!
Dit levert een unieke database aan modern historisch materiaal.

Klik maar op bovenstaand beeld en begin maar bij het begin: 1956, de Suez-crisis, weet je het nog?
Of was je er toen nog niet?

VIPje klikken

Wat je hierboven ziet is een klein fragment van een groot olieverfschilderij dat in 2006 gemaakt werd door de Chinese kunstenaars Dai Dudu, Li Tiezi, en Zhang An.
Het staat vol beroemdheden.
Je zal wel Stalin, Churchill en Shakespeare herkennen neem ik aan
Maar als je op het beeld klikt, kom je op een veel grotere weergave terecht.
Met maar liefst 103 bekende mensen.

Mooi spelletje voor deze eindejaarsperiode: probeer die VIPs eerst te herkennen, vóór je er met de muis over hoovert, want dan zie je de naam.
En als je op een figuur klikt kom je op een Wikipediapagina terecht met meer biografische gegevens over de beroemdheid.
Een uitdaging voor iedereen die het even goed denkt te weten als de kandidaten in De Allerslimste Mens Ter Wereld…

Historvius

Eergisteren heb ik weer een mooie Google Maps toepassing gevonden.
Maar je moet wel een beetje interesse vertonen voor geschiedenis.
En vooral voor historische gebouwen en historisch belangrijke plaatsen.
Met Hostorvius kan je een zeer uitgebreide verzameling ervan virtueel bezoeken.

Neem nu de schitterende Romeinse tempels van Paestum bijvoorbeeld.
Ik heb indertijd als deelnemer aan de Italiëreis van de zesdejaars van mijn oude school, tweemaal de gelegenheid gehad om dit schitterend complex in de buurt van Napels te bezoeken.
Nu kan ik er met Historvius opnieuw een kijkje nemen.

Maar niet alleen dat.
De site geeft me ook een samenvatting van de historische betekenis.
En een hele reeks links waar ik verdere informatie kan vinden.

Paestum is maar één voorbeeld uit de vele.
Petra, het Alhambra, de Paaseilanden, Delphi, Pompei,… zijn een paar andere keuzemogelijkheden.
Je kan selecteren op land, historische periode en historische figuren.

Volledig is de site natuurlijk nog bijlange niet.
En misschien vind je dat er een aantal belangrijke locaties ontbreken.
Maar ik kan je verzekeren dat een bezoekje garant staat voor een paar uurtjes boeiend historisch verzet.
Ga maar eens kijken.

Galileo’s puzzelke

Grasduinend in de onuitputtelijke bronnen die Google Books ons bieden, liep ik een wel zeer bijzonder verhaal over Galileo tegen het lijf.

Jullie weten wel dat Galileo in het begin van de 17 eeuw volop aan het experimenteren was met zijn telescoop.
Ondanks de nog zeer rudimentaire bouw van dat instrument, deed hij er fantastische waarnemingen mee.
En uit die waarnemingen trok hij voor die tijd wereldschokkende conclusies.
Die conclusies werden hem, vooral door de Kerk, niet in dank afgenomen.

In 1609 ontdekte hij dat Jupiter, de grootste planeet van ons zonnestelsel, vier manen had.
Je ziet hier een afdruk van zijn waarnemingen daarover:

In 1610 bestudeerde hij de planeet Saturnus die een stuk verder af staat dan Jupiter.
Tot zijn verbazing zag hij geen manen bij Saturnus, maar een eigenaardige structuur die hij als volgt schetste:

Galileo was ervan overtuigd dat Saturnus een soort drievoudige ster was.
Om zijn vondst niet zomaar kenbaar te maken, uit schrik niet serieus genomen te worden en ook bevreesd dat anderen met de eer zouden gaan lopen, kwam hij op een wel zeer eigenaardig idee.
Hij stuurde zijn conclusie naar zijn Duitse collega-astronoom Johannes Keppler, onder de vorm van een regelrecht raadsel, een anagram !!!

Kepler zocht zich een breuk om het anagram te ontcijferen.
Toch dacht hij het gevonden te hebben: Salve umbistineum geminatum Martia proles: heil, stralende tweelingzoons van Mars, stond er, dacht hij.
Geheel in de context van Galileo’s maanontdekkingen, dacht hij dus dat zijn Italiaanse confrater twee manen van Mars had gevonden.
Maar hij sloeg de bal mis.
Want toen Galileo enige tijd later op vraag van Kepler’s baas, de Duitse keizer Rudolf II, het geheim ontsluierde, moest het Altissimum planetam tergeminum observavi zijn: ik heb de verste planeet drievoudig gezien.
Niets "te manen" dus beste Kepler.

Het rare van het verhaal is dat de waarneming van Galileo uiteindelijk foutief was.
Zijn geheimzinnig anagram vertelde niet wat er echt was.
Galileo had met zijn kleine telescoop de Saturnusringen verkeerdelijk voor 3 helmelobjecten genomen.
Maar Kepler die het anagram verkeerd interpreteerde, had met zijn verklaring wel de waarheid gesproken: Mars bleek achteraf inderdaad twee manen te hebben!

Zo zie je maar hoe een puzzel-dubbeltje rollen kan.
En als je ook eens wat wil puzzelen: morgen is het hier weer puzzel-time…