Probeer ze niet te missen!

Deze morgen, een goed uur na de publicatie van dit blogberichtje, kunnen we, als de weergoden ons gewillig zijn (!), getuige zijn van een gedeeltelijke zonsverduistering.
En gedeeltelijk is in dit geval toch al redelijk wat: tot 75% in onze contreien.

Als je een goed uitzicht hebt op het zuidoosten, kan je zelfs getuige zijn van een dubbele zonsopkomst.
Op het moment dat de zon boven de horizon verschijnt is ze immers al voor een groot deel verduisterd.
Daardoor verschijnt eerst de linker hoorn en nadien de rechter hoorn.
Dus twee opkomsten eigenlijk.
Dat zou er dus als volgt moeten uitzien:

De verduistering is te zien vanaf zondopkomst 8u.41 tot 10.38u. Het gaat hier om Hoeseltse tijd.
Bij opkomst staat de verduisterde zon slechts 3° boven de horizon.
Bij het einde is ze tot 11° geklommen.

Het gaat om een gedeeltelijke zonsverduistering.
Dit wil zeggen dat de de slagschaduw van de maan het aardoppervlak niet raakt, maar de bijschaduw wel:

Iemand in positie X kan dus het “linkse” deel van de zonneschijf nog zien, maar het “rechtse” deel is verduisterd.
In onderstaande animatie van dr. Andrew Sinclair zie je hoe de bijschaduw van de maan over de aarde beweegt:

Let op, STEEDS, ook in wintertijd blijft gelden:

nooit met het blote oog rechtstreeks in de zon kijken!

Gebruik dus een eclipsbrilletje. Of een donker lasglas (nr. 14)

En mocht de verduistering letterlijk de mist in gaan, dan kan je op deze Spaanse site een live webcast van het natuurfenomeen volgen.

Maar echt live is natuurlijk nog wat anders dan virtueel live!
Voor de volgende moet je wachten tot 20 maart 2015.
En voor een “dubbele” wordt het zelfs 12 juni 2029!
Probeer ze dus niet te missen.

Een spectaculaire ringvormige verduistering

Gisteren vond er één van de spectaculairste ringvormige zonsverduisteringen van de laatste tijden plaats.
In Europa was er niets van te zien. Om ze te kunnen waarnemen moest je in centraal Afrika zijn, in Indië of in China.

Een ringvormige verduistering is waarneembaar als zon, maan en aarde op één lijn liggen en men zich op aarde bevindt in het bijschaduwgebied waar de slagschaduw van de maan het aardoppervlak niet raakt. Het gebied van het kleine rode driehoekje op het beeld hieronder:


Hoe en waar die ringvormige eclips over de aarde trok is in onderstaande animatie goed te zien.
De grijze vlek die je over de aardbol ziet bewegen is het bijschaduwgebied van de tekening hierboven. In dat gebied is een gedeeltelijke zonsverduistering waar te nemen.
Het rode vlekje is het gedeelte van de bijschaduw waar de gedeeltelijke verduistering ringvormig is. Ook op de tekening hierboven is dit gebied rood aangeduid.
Dat gebied wordt de antumbra genoemd.
Je merkt dat dit rode vlekje snel over Afrika beweegt en dan boven de Indische oceaan vertraagt om nadien weer sneller door Zuid-Azië en China te trekken.
In het gebied waar de antumbra het traagst beweegt is de ringvormige verduistering uiteraard het langst te zien: 11 min 08 s in dit geval in de buurt van de Maladiven.


Wil je een animatie zien van die verduistering op de Maladiven, dan moet je hier even klikken.

Maar wil je die eclips eens veel rustiger en op een interactieve wijze bestuderen, dan kan je op de fantastische site HeyWhatsThat terecht. Maar dan moet je wel zorgen dat je de Google Earth Plugin voor je browser geïnstalleerd hebt.
 
HeyWhatsThat heeft twee Google kaarten naast elkaar geplakt.
Op de linkse Google Earth-kaart is de baan van de eclips te zien. De rechtse toont de zon en de maan in een Google Sky-kaart.
Onderaan de kaarten is een tijdsbalk geplaatst waarlangs je een pijltje kan verschuiven. Je krijgt onmiddellijk op beide kaarten te zien waar de eclips zich bevindt (linkse kaart) en hoe ze er uit ziet (rechtse kaart).
Maar je kan ook gewoon in de linkse kaart ergens langs de eclipsbaan of er buiten klikken en zien wat het effect is op de positie van aarde en maan t.o.v. elkaar.
Zeer knap werk.
En wat een luxe voor leraren die met dergelijk materiaal zo’n merkwaardig natuurfenomeen mogen uitleggen!

Eclips 2009 was er – 2010 komt er aan

De langste eclips van de eeuw is achter de rug.
We konden er normaal gesproken bij geweest zijn in China.
Maar door omstandigheden is dit in het water gevallen.
Voor de Chinareizigers van het Genkse Europlanetarium is de zonsverduistering ook niet 100% vlekkeloos verlopen. Zware bewolking kwam roet in het eten gooien, maar gelukkig zijn een aantal van de belangrijke fases behoorlijk zichtbaar gebleven: het eerste contact, de totaliteit met de fonkelende diamant en de corona.


Zo’n natuurfenomeen laat nog altijd een diepe indruk na bij mensen die het echt mogen beleven.
Ook in de 21ste eeuw spelen angst en bijgeloof daarbij nog steeds een rol.

De BBC heeft op haar nieuwssite een mooi filmpje beschikbaar gesteld met de reactie van mensen uit het gebied waarin de verduistering zichtbaar was: India, Nepal, Burma, Bangladesh, Bhutan, China, Japan en de Stille Oceaan:



Voor de liefhebbers: de eerstvolgende totale eclips is te zien op
11 juli 2010. Maar dan moet je wel naar de Paaseilanden of Frans Polynesië.
Mooi reisje…

De juli-eclips en een gravitatieraadsel

Terwijl Internet en de media nog uitpuilen van de berichten over de maanlanding van 40 jaar geleden, maken astronomen, zonnespecialisten en eclipsliefhebbers zich al volop klaar voor de zonsverduistering van morgen 22 juli.

Onder welke voorwaarden zo’n eclips kan optreden zie je hieronder:

1. de maan moet tussen de zon en de aarde staan (nieuwe maan)
2. de verbindingslijn zon-maan-aarde moet zodanig zijn dat de schaduwkegel van de maanschaduw de aarde raak.

Klik op het beeld voor een grotere weergave.

In ons landje zal er helemaal niets van de eclips te zien vallen.
De schaduwkegel gaat op 22 juli niet over Europa.
In de onderstaande animatie zie je waar de brede schaduw van de maan over de aardbol strijkt.
Alleen in dat gebied is de verduistering waarneembaar.
Het kleine zwarte vlekje stelt de plaats voor waar de slagschaduw van de maan de aarde raakt: alleen daar is de verduistering volledig.
In de rest van het brede schaduwgebied is de verduistering slechts gedeeltelijk.
Je ziet hoe zuidelijk Azië (een deel van China o.a.) in de totale verduisteringszone ligt.

Rechtsboven zie je de UTC-tijd (Temps Universel Coordonné - Coordinated Universal Time) van totale verduistering.
Die tijd is benaderend gelijk aan de GMT-tijd (Greenwich Mean Time). In de zomer is de GMT twee uur achter op de tijd die wij hanteren.
In de buurt van Shangai aan de Chinese oostkust heeft de totale eclips plaats rond 01:40 UTC, dat is rond 7.40u. onze (zomer)tijd.
Onderaan rechts zie je de duur van de totale verduistering. In de Chinese totaliteitszone ligt die duur ruim boven de 6 minuten.
Daardoor is deze eclips de langstdurende van de 21ste eeuw.

Die lange duur zal toelaten om grondige waarnemingen te doen over een merkwaardig effect dat in 1954 voor het eerst tijdens een eclips is waargenomen door de Franse econoom én fysicus, Maurice Allais.

Misschien heb je al eens de slinger van Foucault kunnen zien in het Pantheon te Parijs of elders.


Het vlak waarin de slinger beweegt is eigenlijk constant. Maar omdat de aarde draait, krijgen we de indruk dat het slingervlak draait.
En nu komt het.
Allais zag dat er tijdens een eclips een abnormale verandering optrad in het vlak waarin een slinger beweegt:


Allais legde het verschijnsel uit door aan te nemen dat tijdens eclips een verandering van het zwaartekrachtveld zou optreden.
Dit werd door veel fysici niet aanvaard, omdat de verklaring door Allais de algemene relativiteitstheorie van Einstein in het gedrang kon brengen. En die had zijn geldigheid al zo dikwijls bewezen. Er werd daarom naar andere oorzaken dan een verandering in het zwaartekrachtveld gezocht: temperatuurseffecten, drukveranderingen enz.

Je zal begrijpen dat een langdurige eclips toelaat om die verandering in de rotatiezin van het slingervlak goed te bestuderen.
22 juli 2009 zal dus aan de fysici een ultiem lange kans geven om het Allais-effect grondig te onderzoeken.
Wil je over dat mysterieuze effect meer te weten komen, dan raad ik je aan om het goed leesbare en Nederlandstalig artikel in het februarinummer 2007 van Zenit eens door te nemen.

Zo zie je maar dat een wonderlijk natuurfenomeen niet alleen een spectaculair en indrukwekkend verschijnsel is, maar dat het ook de mogelijkheid biedt om fundamentele natuurkundige theorieën grondig op hun geldigheid te onderzoeken.

Oost west, thuis gezondst

We hadden voor deze zomer een reis naar China gepland. Eigenlijk was het een eclipsreis. We zouden samen met een groep amateur-astronomen van het Europlanetarium in Genk, de zonsverduistering in China gaan bekijken. De langste ecilps van de 21ste eeuw op 22 juli: 6 minuten en 39 seconden in de totaliteitszone. Een zee van tijd om zo ’n fenomenaal natuurverschijnsel te bewonderen.
En dan China zelf, dat nog steeds mysterieuze land.

Maar door omstandigheden hebben we deze reis moeten schrappen.
We blijven nu dichter bij huis.
We gaan fietsen in het Brugse ommeland en langs de Gentse Leie.
Anders, veel dichter bij huis en… ook mooi.
En waarschijnlijk ook veel gezonder.

Volgens een onderzoek dat binnenkort (4 augustus) in de Annals of Internal Medicine gepubliceerd zal worden, maar waarvan al een preview is vrijgegeven, is een vakantie dicht bij huis verstandiger dan ver weg reizen.
Divay Chandra en zijn collega’s van de Harvard School of Public Health in Boston (VS) concluderen uit hun overzichtsonderzoek dat mensen die verre reizen maken drie keer meer kans hebben op de vorming van een bloedprop in de aderen.
Dikwijls worden vooral lange vliegreizen met de vinger gewezen. Maar volgens het onderzoek dat uitgevoerd werd aan de hand van gegevens van meer dan 4000 trombosepatiënten, maak het allemaal niets uit. Of je met een vliegtuig reist, per auto of per bus: per periode van twee uur dat je reist, verhoogt het risico op trombose met bijna 20% !

Gezien de voortdurende toename van het aantal lange afstandsvluchten, maar ook tijdens lange reizen met andere verplaatsingsmiddelen, moet er volgens de Amerikanen werk gemaakt worden van preventie. Door b.v. bewegingsoefeningen tijdens lange vliegtuigreizen, regelmatige rust- en bewegingspauzes tijdens auto(bus)reizen, veel water drinken enz.

Of…in Vlaanderen gaan fietsen in plaats van in China naar een verdwijnende zon te gaan kijken.
Maar daar had ik toch een paar rondjes joggen in de jumbojet voor over gehad.