Mispels zijn geen kweeperen

Toen Mia donderdagavond laat terug kwam van de kalligrafieles, haalde ze een paar rare knolletjes uit haar tas.

 

”Gekregen van Roger” zei ze, “kweeperen. En dat schrijf je met twee é’s in kwee”.
”Dat zijn geen kweeperen” zei ik, “dat zijn mispels”.
”Dat zou ook kunnen” zei Mia, “zo goed weet ik het niet. Maar wat ik wel weet is dat Marie-Henriette van kweeperen lekkere confituur maakt”.
”Dat kan je van mispels ook” zei ik.
Geen discussie mogelijk dus: kweepeerconfituur of mispelconfituur, het kan allebei.

Mispels zijn eigenaardige vruchten.
Bijzonder is de indeuking die ook op de foto hierboven goed te zien is: een soort stervormig hart. Ze lijken wel een een beetje op grote rozenbottels. En dat is niet zo raar want enig zoekwerk leerde me dat de mispel tot de rozenfamilie behoort.
Eigenlijk zijn mispels ontstaan door een kruising tussen appels en peren.
De mispels zelf zijn bij het oogsten nog niet goed te eten. Je laat ze best een tijdje liggen tot ze een zacht gevoel geven als je er op duwt. Dat zacht worden is een gevolg van gistingsprocessen (fermentatie) die zich binnen in de vrucht afspelen. Daarbij zal wel alcohol ontstaan, wat bijdraagt tot de aangename smaak.
“Zo rot als een mispel” wordt wel eens gezegd, maar zover mag je de gisting niet laten gaan: rot mag een mispel niet zijn als je hem met smaak wil eten.

En kweeperen dan?

Kweeperen zijn peren van de kwee.
En de kwee is een plant die familie is van…de rozen.
Kweeperen en mispels hebben dus toch iets met mekaar te maken.
Kweeperen zijn rauw niet te eten. Maar compote, gelei en confituur van kweepeer is volgens Mia, die het van Marie-Henriette weet, naar het schijnt heel lekker.

Ik heb nog nooit kweeperen gegeten. Mispels ook niet.
Maar kweeperen herinner ik me van het Nederlands dictee uit mijn schooltijd.
”Kweeperen” sloop daar regelmatig binnen omdat je het fout kon schrijven: met één é in kwee: kweperen dus.
Ik heb hier een Neerlandicus in huis die me kan uitleggen waarom het kweeperen moet zijn en niet kweperen.
Kweeperen is een samenstelling. D.w.z een woord samengesteld uit andere woorden die elk zelfstandig kunnen bestaan: kwee en peren in dit geval.
Welnu in samenstellingen behouden de samenstellende woorden elk hun eigen schrijfwijze: je plakt ze gewoon tegen elkaar zonder er iets aan te veranderen.

Met mispels heb je die taalmiserie niet.
Daarenboven kan ik ze binnenkort eens echt proeven. Binnenkort als ze bijna rot gefermenteerd zijn.
Bedankt Roger!

Poolshoogte nemen, hoe doe je dat?

Ergens poolshoogte van nemen.
Die uitdrukking kennen we uit ons taalgebruik, in de betekenis van: kijken wat er aan de hand is, zich vergewissen van de situatie.
En het is poolshoogte nemen en niet polshoogte nemen zoals je soms verkeerdelijk kan horen of lezen.
Maar dat die uitdrukking afkomstig is uit de scheepvaart was voor mij onbekend.
Ik ben er achter gekomen bij het lezen van “Het Nova Zembla verschijnsel”, het boek waarover ik het in mijn berichtje van maandag had.

De kapiteins Willem Barentsz en Jacob van Heemskerck leidden een expeditie om een noordelijke doortocht te vinden naar Azië.
Door de gure winter geraakten hun boten vast op Nova Zembla en waren ze verplicht om daar te overwinteren.
Ze lieten hun bemanning regelmatig oefenen in het bepalen van hun positie.
Eén van die bepalingen was het vastleggen van de breedtegraad.

De breedtegraad geeft aan hoever (in graden) noordelijk (of zuidelijk) men zit t.o.v. de evenaar.
Uiteraard heeft de evenaar dan een breedtegraad = 0° en de noordpool een breedtegraad = 90° N.
”Het Behouden Huys”, de overwinteringsplaats van de Hollandse expeditie op Nova Zembla, lag op 76°N.

Voor het bepalen van de breedtegraad gebruikten de bootslieden in de 16de eeuw een eenvoudige maar slimme meetkundige methode.
Het was bekend dat de poolster vlak boven de noordpool staat. Op een kleine afwijking na (minder dan 1°) is dit correct.
Vanuit een bepaalde positie op de aardbol is bijgevolg de hoek waaronder je de poolster boven de horizon ziet, precies gelijk aan de breedtegraad!.
Onderstaande figuur maakt dat duidelijk hoop ik. 
α = β is omdat de benen van beide hoeken loodrecht op elkaar staan.

En β kon men in de 16de eeuw meten.
Met een Jacobsstaf bijvoorbeeld:

Als men dus met de Jacobsstaf de poolshoogte nam, wist men waar men zich bevond.
Als wij poolshoogte nemen, weten we waar we aan toe zijn.
Of hoe een spitsvondige meetmethode alleen nog haar figuurlijke betekenis heeft overgehouden…

Chinees? Niet moeilijk!

Ik geef toe dat mijn titel hierboven wel enige overdrijving inhoudt.
Maar toch, als je Memrise.com bezoekt, zal je ondervinden dat het gemak waarmee je een vreemde taal kan leren, in sterke mate beïnvloed wordt door de didactische methode die gebruikt wordt.

Om je bijvoorbeeld Mandarijn chinees te leren, gebruikt Memrise.com tekeningen of foto’s die een relatie leggen tussen het beeld van het Chinese taalteken en zijn betekenis. 
De animatie hieronder maakt duidelijk hoe dat in mekaar zit:

Zo kan je snel verschillende taaltekens memoriseren.
5 Mandarijn-tekens in 2 minuten zegt men op de site.
Of dat waar is moet je zelf maar eens uitproberen!

Op Memrise.com kan je trouwens nog andere talen leren dan chinees.
Steeds steunt de didactische methode op het gebruik van geheugensteuntjes.
En die geheugensteuntjes zijn beelden, foto’s, tekeningen, filmpjes,…die je moeten toelaten om woorden in een vreemde taal tot de uwe te maken.
Maar je wordt niet alleen woordjes aangeleerd, je wordt ook op je kennis getoetst en je score en vooruitgang wordt bijgehouden.

Dit is vreemde talen leren op een leuke en efficiënte wijze.
De moeite van het proberen waard vind ik.
En nog een goede geheugentraining op de koop toe.

Broca’s brain

32 jaar geleden was ik op reis in Amerika.
Wie mij kent weet dat dit voor mij een zeer gedenkwaardige reis was.
In New York kocht ik op Fifth Avenue Broca’s Brain, het schitterende boek van Carl Sagan.

Alhoewel het boek grotendeels  over wetenschapsfilosofie gaat, komt ook het werk van de Franse anatomist Paul Broca ter sprake.

Broca is het best bekend voor zijn onderzoek naar het lokaliseren van gebieden in de hersenen die samenhangen met bepaalde hersenfuncties.
Zo kon Broca in 1865 het motorisch spraakcentrum lokaliseren.
Dit is het hersengedeelte dat er voor zorgt dat we fysiek kunnen spreken. D.w.z. dat we de juiste keel-en mondbewegingen kunnen maken bij het uitspreken van woorden.
Het spraakcentrum dat verantwoordelijk is voor het begrijpen van taal werd een tiental jaar later door Wernicke ontdekt.
Broca kwam tot zijn ontdekking door onderzoek van hersenen van overleden mensen met een spraakstoornis. De fysiologische afwijkingen die hij in die hersenen vond, lieten hem toe het spraakcentrum vast te leggen.
Maar daarmee was nog niet bekend, hoe dat spraakcentrum precies werkt.
Hersenonderzoek op levende mensen is immers een moeilijke zaak omdat hersenscans te weinig details opleveren om de neuronenactiviteit te kunnen koppelen aan het uitspreken van woorden bijvoorbeeld.

In het oktobernummer van Science laten Amerikaanse wetenschappers weten dat ze een belangrijke stap gezet hebben in de opheldering van die werking.
Ze pasten daarvoor een bijzondere techniek toe: intercraniale electrofysiologie.
Bij die techniek worden flinterdunne elektroden zeer precies in de hersenen ingeplant en de hersenactiviteit wordt geregistreerd door het meten van spanningsvariaties.
Op die wijze ze erin geslaagd de opeenvolgende fasen van woordherkenning, grammaticale interpretatie en uitspreken, vast te leggen in specifieke delen van Broca’s gebied.
Ze deden hun onderzoek via leestesten bij mensen die geen enkel spraakgebrek vertoonden.
Voor de woordherkenning waren 200 milliseconden nodig, voor de grammaticale interpretatie 320 milliseconden en voor de spraakverwerking 450 milliseconden. Ze konden ook de precieze gebieden voor elk van die activiteiten lokaliseren. Ze lagen op een paar millimeter van elkaar!

Het bijzondere van dit verhaal ligt hem in het feit dat de drie mensen die de lees- en spraaktesten deden, epilepsiepatiënten waren die, op het moment van het onderzoek, werden klaargemaakt werden voor een hersenoperatie die hen moest afhelpen van hun kwaal.
Er werd dus gebruik gemaakt van de situatie waarbij al elektroden in de hersenen waren ingeplant ter voorbereiding van een chirurgische ingreep.
Zelfs in die precaire situatie waren die patiënten bereid om lees- en spraaktesten te doen.
Over zich opofferen voor de wetenschap gesproken…

La crème de glace nouvelle est arrivée

Vandaag was ik (enig!) lid van de externe jury bij de voorstelling en de verdediging van een eindwerk in een zesde jaar Techniek-Wetenschappen.
Het werd een aangename belevenis: de sfeer was goed, de presentaties waren meestal keurig verzorgd en de meeste studenten gaven blijk van een zeer degelijke basiskennis chemie.

Het was duidelijk dat hun begeleidende lerares (dag Els!) prima werk geleverd heeft. Chapeau!

Oei, met dat laatste woord moet ik opletten.
Ik begeef me op glad Frans ijs!

Want uit de gesprekken na het examen bleek dat ik een goede week geleden een serieuze Franse kemel geschoten heb.
Een Franse kemel op een Belgische verkiezingsdag nog wel.
Zonder schroom en mij van geen fout bewust, had ik het in mijn blogje van 7 juni over "le crème de glace nouveau est arrivé".
Niet te verwonderen dat één mijn jonge oud-collega's (dag Jean-Pierre!) de Schoonbeekse aarde onder zijn voeten voelde wegschuiven: dat was Frans met haar op.
Het is, hoe kon ik het vergeten, la crème en niet le crème.
Ik had (weer eens?) met de geslachten geprutst en dat loopt (meestal) slecht af.
Nog steeds een beetje onzeker verbeter ik dus mijn blunder: la crème de glace nouvelle est arrivée. Ik hoop dat alle "accords" in orde zijn...

In elk geval: la crème glacée aux fraises was lekker, echt lekker.

Je merkt het: meedoen in een examenjury kan aangenaam én leerrijk zijn.
En op de koop toe kreeg ik op het eind van de dag nog een fles lekkere wijn cadeau, want le Beaujolais nouveau etait arrivé!

Hier sprak men Nederlands

Jullie zullen het ook wel gehoord of gelezen hebben: vorige woensdag is Fons Fraeters overleden.
Daarmee is weer een stukje uit onze jonge jaren weggeknipt.
"Hier spreekt men Nederlands". In de jaren 70, een paar keer per week, vijf vóór acht, juist vóór het TV-nieuws.
Joos Florquin, de professor, zijn trouwe hond, zijn hovenier en Fons en Annie.
Toen was keurig Nederlands nog een teken van beschaving.
Toen was ABN (kunnen) praten nog maat van je "gestudeerdheid".

De tijden zijn veranderd. Internet, SMS en Twitter domineren nu de communicatie, elk met hun eigen turbotaaltje en met afkortingen waar analfabeten zoals ik een vertaler-tolk voor nodig hebben.
En in de soaps, ook die van de VRT, zouden Fons en Annie zich ook niet Thuis gevoeld hebben. Als Nancy zegt "Kom-de-gij-ook? Da-wist-ekik-nie!" bijvoorbeeld.

En weet je wat achteruit bidden is? Nee? Dan vloek je blijkbaar nooit.
Gelukkig moet ik swaffelen hier niet meer verklaren (denk ik, hoop ik).
Maar als je me zegt dat je in je sleurhut gaat slieberen, dan weet ik (na wat Googelen) dat je in je caravan gaat slapen.

En als ik je een SMS-je stuur met "keb egt bkpn na d afchi. mr glfm, akg" dan weet je zonder twijfel dat ik echt buikpijn heb na de afhaalchinees, maar geloof me, alles komt goed.

Dan ben ik toch blij dat Fons er was.
Zie hem hier nog even aan het werk met de rest van de ploeg en ga ook eens kijken op de site van Klara waar je nog meer filmpjes van die vervlogen taalrubriek kan zien. Geniet van die zalige, rimpelloze taal en van de prachtige gedichten door Annie met de mooie stem. Bijna zo mooi als die van Mia...

Bedankt Fons!

Twitteren is kwetteren

Sedert begin deze week ben ik ook aan het Twitteren geslagen. Het is te zeggen: ik wilde eens weten waarover het gaat, maar een zeer actieve twitteraar ben ik (nog) niet.
Twitteren is de nieuwe hype op internet. Het is een snel communicatiemiddel tussen mensen die deel uit maken van een enorm netwerk.

Rond het twitteren is intussen al een specifieke terminologie ontwikkeld zoals je zal merken.
Wie inschrijft kan binnen dit netwerk mensen zoeken en hen volgen in hun dagelijkse bezigheden, tenminste als die bereid zijn om daarover iets mee te delen.

Mensen die met elkaar twitteren, noemt men followers.

De communicatie tussen twitteraars moet gebeuren via een berichtje, een Tweet, dat maximaal uit 140 lettertekens mag bestaan en dat altijd een antwoord is op de vraag "What are you doing?"

Een twitterboodschap is dus een soort klein blogberichtje. Twitteren wordt dan ook microbloggen genoemd.

De kracht van Twitter ligt in de zeer snelle verspreiding van de inhoud van de tweets.

Als je b.v. via een tweet een vraag stelt, kan die zich vliegensvlug over het netwerk verspreiden, zodat je snel antwoord kan krijgen. Immers uw followers, hebben zelf ook nog andere followers enz.

In Amerika zijn intussen ook alle grote nieuwsagentschappen op de twittercar gesprongen.

Elke grote krant, elk TV-station, heeft twitterende jounalisten, die via tweets, heet-van-de-naald-nieuws verspreiden.

Zelf ben ik follower van o.a. een aantal journalisten de New York Times, Scientific American, CNN,...

Bij de spectaculaire noodlanding van de Amerikaanse Boeing op de Hudson rivier een paar weken geleden, heeft het nieuws daarover zich via tweets vliegensvlug verspreid.

Dit heeft ook veel te maken met het feit dat de tweets daar ook via GSM (SMS-berichtjes) bij de followers kunnen terecht komen. Bij mijn weten is dit voor Belgische twitteraars nog niet mogelijk.

Zelf heb ik natuurlijk niet zoveel om over te twitteren.
Wie heeft er nu een boodschap aan het feit dat ik een mijn catalpa ga snoeien? Alhoewel mijn followers mij misschien snel zouden kunnen laten weten, wanneer ik dat best doe, mocht ik daar een vraag over hebben.

En telkens ik een nieuw blogberichtje plaats, worden al mijn followers daar automatisch over ingelicht. Maar dat is natuurlijk ook geen wereldschokkend nieuws.

En wil je weten hoe Evan Williams, een van de ontwikkelaars van Twitter, het fenomeen ziet, dan kan dat met dit filmpje:

Toch maar weer een voorbeeld van hoe internet de manier waarop mensen met elkaar communiceren razendsnel aan het beïnvloeden is.

En dat twitteren het Engels is voor kwetteren hadden jullie natuurlijk al lang door.

Wordtipjes

Het wordt tijd dat we nog eens wat Wordtipjes rondstrooien. Wie ze al kent mag verder slapen.

Tip 1
Het gebeurt me dikwijls dat ik een bestaande tekst als basis gebruik voor een nieuwe. Dan open ik de oude tekst en pas hem aan waar nodig is. Maar dan moet je verdorie aandachtig zijn bij het opslaan. Even verstrooid en je slaat het nieuwe bestand over het oude op en je kan fluiten naar je oude bestand!
Probeer dat te vermijden door je oude bestand niet echt te openen, maar door er een kopie van te openen!
Hoe doe je dat?

1. ga naar Bestand >Openen...
2. selecteer het bestand dat je wil openen, niet door erop te klikken (want dan open je het bestand onmiddellijk), maar door er met de muis over te gaan (hoveren in het vakjargon) zodat het blauw gemarkeerd wordt
3. klik nu rechts onderaan bij de knop Openen op het ▼ en kies voor Openen als kopie
   
   

Nu ben je echt veilig: bij verstrooid opslaan is slechts de kopie foetsie en je origineel bestand is gevrijwaard van alle onheil.

Tip 2
Nog iets in verband met opslaan.
Als je meerdere bestanden tegelijk open hebt, is het verstandig om al die bestanden van tijd tot tijd eens op te slaan. Je kan dat als volgt voor alle open bestanden ineens doen:

1. hou je de Shift-toets ingedrukt
2. ga naar Bestand en kies daar voor Alles opslaan (dat staat er nu i.p.v. Opslaan - slim van Word dat hij/zij die menukeuze automatisch aangepast heeft!)

Tip 3
Het gebeurt wel eens dat je in een tekst een paragraaf wil verplaatsen.
Denk eraan: in Word is een paragraaf een stuk tekst dat van een ander stuk gescheiden is door een harde return, d.w.z. gescheiden door op de enter-toets te drukken.
Hoe verplaats je zo'n volledige paragraaf ineens? Simpel!

1. zet de cursor ergens neer in de paragraaf die je wil verplaatsen
2. hou de Shift+Alt-toets samen ingedrukt
3. druk nu op de pijltjestoetsen ↑of ↓ en voilà, je volledige paragraaf gaat over of onder de andere paragrafen hoppen, tot hij staat waar jij hem wil. Plezierig is dat.
   

Ziezo, dat was het weer voor vandaag. Tot te noaste keer.

Nën aa-ën oôp

Ik heb vandaag mijn leitje afgehaald op de Hoeseltse cultuurdienst.
Een mooi antiek leitje in een houten kadertje.
Weet je nog hoe we daar met snerpende griffels onze eerste lettertjes op kerfden? Ruik je ook die weeë schimmelgeur nog van dat sponsje dat ons telkens met een nieuwe lei liet beginnen?
Alleen al voor dat leitje ben ik Paul Achten mateloos dankbaar. Maar ook voor de mooie spreuk er in 't Hôessëls opgezet door Jos van de kalligrafie. En heel toepasselijk.
En morgen ga ik mij ne griffel kopen!

Versta je mij?

Bettina Gijsen mag op 13 december niet meedoen aan het Groot Dictee der Nederlandse Taal. Ik ook niet. Alhoewel Mia mij hard heeft getraind, schrijf ik nog steeds abominabel. Ik hoop dat je me toch kan begrijpen:

Vlgones een oznrdeeok op een Eglnese uvinretsiet mkaat het neit uit in wlkee vloogdre de ltteers in een wrood saatn, het einge wat blegnaijrk is is dat de eretse en de ltaatse ltteer op  de jiutse patals saatn. De rset van de ltteers mgoen wllikueirg  gpletaast wdoren en je knut vrelvogens gwoeon lzeen wat er saatt. Dit kmot odmat we neit ekle ltteer op zcih lzeen maar het wrood als gheeel.

Ik zal nog maar een beetje oefenen zeker, of vserta je me tcoh?...