Een miljard is (g)een peulschil

Het begrotingsdebat in het federaal parlement vorige week heeft ons weer duizelingwekkende cijfers opgeleverd.
Het tekort op de begroting voor volgend jaar gaat in de richting van de 25 miljard euro.
In Duitsland spreekt men van 60 miljard euro te kort.
En in de Verenigde Staten is het tekort intussen opgelopen tot 1.430 miljard dollar.


Die kolossale cijfers zeggen ons niets meer. We halen onze schouders op.
Nochtans is een miljard een enorm groot getal.

 
Toen ik nog aan het werk was moest ik voortdurend met dergelijke grote getallen jongleren.
Het ging dan wel niet over centjes, maar over materiedeeltjes.
In de chemie werken we immers met moleculen, immens kleine dingetjes.
Bijgevolg heb je er onmiddellijk een gigantisch groot aantal, zelfs als je maar een kleine hoeveelheid van een bepaalde stof neemt.
In 1 liter water b.v. dartelen er maar liefst 334.10²³ watermoleculekes rond.
Dat zijn er 33.400.000 000 000 000 000 000 000!
Het kunnen er zelfs een paar miljoen meer zijn, want ik heb hier afgerond op 1.10²³...

Om mijn leerlingen een idee te geven over de onvoorstelbaarheid van zo’n getal, zei ik hen steeds dat ze niet lang genoeg zouden leven om in hun hele leven tot 1 miljard te tellen.
Hun ongeloof was groot, maar een simpel rekensommetje overtuigde hen snel.
In 24 uur, zijn er 86.400 seconden.
Als je een dag en een nacht aan één stuk door telt heb je 1.000.000.000 / 86.400 = 11.574 keer 24 uur nodig om een miljard te bereiken.
Dat is ongeveer 32 jaar.
Maar ja je moet nog eten en slapen en wat nog allemaal.
En “driehonderdvierentwintigmiljoen honderd drieënzestigduizend zevenhonderdzevenenzeventig” spreek je zo maar niet in één seconde uit. 
Mijn leerlingen waren akkoord: tellen van 1 tot 1 miljard: niet te doen in een mensenleven.
Ben je ook akkoord? Een miljard is geen peulschil!

Maar wat dan te denken over het heelal dat ons omringt.
In het waarneembare heelal zijn er naar schatting
10¹⁰ melkwegstelsels, 10²² sterren (zonnen), en 10⁸⁰ atomen aanwezig.
Het gaat dan over het waarneembare heelal.
Maar de moderne kosmologie er is van overtuigd dat de werkelijkheid bestaat uit enorme aantallen parallelle universa, waarvan ons waarneembaar universum er maar ééntje is.
De totale werkelijkheid kan je dan ook beter een multiversum noemen.


Recent hebben twee astronomen van de befaamde (16de in de top ranking) Amerikaanse Stanford University een berekende schatting gedaan van het aantal universa in het multiversum.
Ik kan niet oordelen over de gegrondheid van hun berekeningen.
Dit is te veel te zware kost voor mij.
Een korte samenvatting van hun werk kan je hier lezen.
En het pdf-bestand met het volledige artikel is ook beschikbaar. 
Herhaal je wiskundeleerstof toch maar eerst even als je daar wil aan beginnen lezen…
Maar het resultaat van hun rekenwerk is verbluffend en ongrijpbaar: het aantal universa in het multiversum bedraagt:


Dit is een getal met 10^10.000.000 cijfers!
Daarmee vergeleken is 1 miljard, een getal met 10 cijfertjes, een onnozelheid.
Ben je weer akkoord? Een miljard is een peulschil!

Zoom in op onze melkweg

2009 is een jaar waarin er nogal wat gevierd wordt: 200 jaar Darwin, 400 jaar Galilei, 40 jaar maanlanding én het Internationaal Jaar van de Astronomie.
Om dat astronomiejaar de nodige glans en luister te geven zijn er al heel wat initiatieven genomen.
Misschien heb je een half jaar geleden ook genoten van de grote internethappening “Around the world in 80 telescopes” waarover ik het had in mijn blogbericht van 3 april.
Je kon toen online en in realtime kennis maken met astronomische waarnemingscentra over heel de wereld en het werk dat astronomen daar verrichten.

Een nieuw initiatief in het raam van dit internationaal jaar van de astronomie, is de opening van een schitterende website Gigagalaxyzoom.
Op die site kan je aan de hand van 3 foto’s met een ultrahoge resolutie onze Melkweg en zijn "naaste" omgeving verkennen.
Op de foto’s kan zeer sterk ingezoomd worden.
Bij de start zie je de sterrenhemel zoals je die met het blote oog kan waarnemen op één van de ‘s nachts donkerste plekken op aarde: de plaats waar de sterrenwachten La Silla en Paranal gesitueerd zijn, in de Chileense Atacama woestijn.
Een daarop volgend zoomniveau toont de Melkweg zoals je hem daar met een hobbytelescoop kan zien.
En tenslotte zoom je in tot het niveau zoals het zichtbaar wordt met de professionele telescopen van de Chileense observatoria.

Ga eens een kijkje nemen op die unieke site en bedenk dat je daar nog maar een miniem deeltje van het onmetelijke universum onder ogen krijgt.
Elk lichtpuntje is minstens een zon zoals de onze, maar sommige lichtvlekjes zijn melkwegstelsels in "de buurt", met, op hun beurt, nog eens zo'n enorme verzameling "zonnen". 
Wat denk je: zijn we alleen in het heelal?

Klik op het beeld

Ma’at en de oriëntatie van de Egyptische tempels

In 1995 maakten Mia, Leen en ik een prachtige reis door een deel van Egypte.
Al 14 jaar geleden realiseer ik mij nu. 
In feite ging het om een cruise op de Nijl langsheen de indrukwekkende archeologische sites van de Nijlvallei: Luxor, Karnak, Esna, Edfu, Abu Simbel,… 
Vooral Mia was in wolken over al het interessante dat we daar te bewonderen kregen.
Als lerares geschiedenis heeft ze immers steeds een bijzondere voorkeur gehad voor de Egyptische geschiedenis en de Egyptische archeologie.

Wat mij persoonlijk altijd heeft geboeid, is de koppeling tussen de archeologische sites en de astronomie.
Zo is er de merkwaardige gelijkenis tussen de oriëntatie van het piramidencomplex van Gizeh en de sterren in de Oriongordel:
 

Er is ook de vrijwel perfecte noord-zuid een oost-west oriëntatie van de zijvlakken van de piramiden, zoals je op het beeld hierboven kan zien. Er wordt verondersteld dat de piramidenbouwers zich ook voor dit precisiewerk op de sterren richtten.
Ook de kokers die o.a. in de grote piramide van Cheops aanwezig zijn, hebben een richting die samenvalt met de hoek waaronder belangrijke sterren gezien werden in 2500 v.C

 
Bedenk dat in die tijd Thuban de poolster was. D.w.z. de schijnbaar stilstaande ster die in het verlengde van de aardas ligt en waarrond de hele sterrenhemel schijnt te circuleren.