Martin Gardner (1914 - 2010)

In de drukte van de laatste dagen is het me echt ontgaan.
Vorige zaterdag 22 mei is Martin Gardner op 95-jarige leeftijd overleden. Vorig jaar had ik het hier nog over zijn verjaardag.

Martin Gardner is 46 jaar geleden (!) voor het eerst in mijn leven gekomen.
1964: ik kocht toen in een tijdschriftenwinkeltje recht tegenover de Minardschouwburg in Gent, mijn allereerste Scientific American.
Op blz. 116 van dat nummer: Mathematical Games by Martin Gardner.
   
Ik ben sinds 1964 een trouwe lezer gebleven van de Scientific American.
En bij elke nieuwe maandeditie was Mathematical Games één van de allereerste dingen die ik bekeek.
Uren puzzelplezier heb ik aan Martin’s raadseltjes beleefd.
En in mijn vrijdagblogje maak ik nog altijd dankbaar gebruik van het jarenlang verzameld puzzelmateriaal dat Martin mij via de Scientific American bezorgde.

En dat Scientific American zich duidelijk bewust is van het belang die de rubriek van Gardner gehad heeft voor de populariteit van het tijdschrift, blijkt uit de “Tribute to Martin Gardner” die ze sinds gisteren (25 mei) op hun website lanceerden.
  
Toen Martin in 1981 ophield met zijn rubriek in het tijdschrift, betekende dit voor mij niet het einde van mijn (virtueel) contact met de man.
Want Gardner is boeken blijven schrijven. Tot vorig jaar zelfs. Meer dan 70 in totaal.
En ik ben hem blijven lezen. Want boeken bestellen via internet bij Amazon.com is een fluitje van een cent.
Martin schreef niet alleen over wiskundespelletjes.
Maar (hoe langer hoe meer) ook kritische beschouwingen over wetenschap, wetenschapsbeoefening en religie.
Zijn laatste boek “When you were a tadpole an I was a fish” is daar een treffend voorbeeld van.
De rare titel is de eerste zin van het (in America toch) bekend gedicht “Evolution”. Het enig gedicht ooit van de nobele onbekende Langdon Smith.


Met Martin Gardner is weer een figuur van het toneel verdwenen die mijn interesse in wetenschap jarenlang gevoed heeft.
Het begint rap te gaan vind ik.

Gelukkige verjaardag Martin!

Het is vandaag nog geen spelletjesdag, maar toch ga ik jullie een puzzeltje presenteren. Twee zelfs.
Deze afwijking van mijn normale blogpatroon heeft alles te maken met de verjaardag van Martin Gardner.

Martin Gardner is de man die mij jarenlang elke maand veel plezier, maar ook soms veel hoofdbrekens bezorgd heeft.
Ik lees al sinds 1964 (dus 45 jaar lang!) maandelijks de Scientific American, een populair wetenschappelijk tijdschrift, dat toch vrij diep op de behandelde onderwerpen ingaat.

Maar naast die wetenschappelijke artikels zijn er ook telkens een aantal vaste rubrieken.
Eén daarvan was jarenlang “Mathematical Games”, waarin Martin Gardner telkens een puzzeltje aanbood dat connecties had met wiskunde of wiskundig denken. Soms eenvoudig, soms echte kuitenbijters waar ik geen oplossing voor vond.
Gardner is in 1956 met zijn maandelijkse afleveringen begonnen. Hij was toen 42 jaar. Een filosoof, geen wiskundige.
Je kan wel uitrekenen dat hij nu 95 is geworden.
Dat is eergisteren gebeurd.
Hij heeft in de Scientific American zijn wiskundepuzzels gepresenteerd tot hij 67 werd (in 1981). Nadien werd zijn rubriek door Ian Stewart overgenomen, maar die is er intussen al mee gestopt.
Maar ook nadat Gardner er in de Scientific American mee ophield, is hij blijven schrijven over “recreatieve wiskunde”.
Meer dan 70 boeken heeft hij er over geschreven.
En uitgerekend op zijn 95ste verjaardag is zijn laatste werk verschenen:”Wanneer jij een dikkopje en ik een vis zou zijn”.
En dat is al zijn tweede boek dit jaar!
Van een kranige, productieve negentiger gesproken. Benijdenswaardig.
Dit eerbetoon aan iemand die me in de voorbije jaren veel puzzelplezier bezorgd heeft wil ik afsluiten met jullie twee voorbeelden te geven van Gardner-puzzels.


De eerste puzzel is een variante op het bekende raadseltje van de boer die met een bootje een geit, een wolf en een kool naar de overkant van een rivier moet brengen.
Zijn bootje is klein waardoor hij slechts één “ding” tegelijk kan meenemen. En de wolf en de geit samen achter laten mag niet want dan eet de wolf de geit op. Als de geit en de kool alleen gelaten worden, eet de geit de kool op.
Hoe slaagt hij erin? Je kent dit wellicht.
En nu volgt de Gardner-variante.
Vier personen moeten in het donker een brug oversteken. Maar de brug is krakkemikkig zodat er maximaal twee personen tegelijk kunnen over lopen. De vier hebben maar één zaklamp en die móét mee, anders zien ze niks. De zaklamp zal dus heen en weer moeten meegenomen worden. Elk van de vier personen loopt daarenboven met een verschillende snelheid: de personen 1, 2, 3 en 4 hebben respectievelijk 1, 2, 5 en 10 minuten nodig om over de brug te komen. Als twee personen samen over de brug lopen, hebben ze daar samen zoveel tijd voor nodig als de traagste van die twee. Wat is de snelste tijd (in minuten) waarin de vier de brug kunnen oversteken?

Puzzel nummer twee.

Met tandenstokertjes maak je een model van een giraffe. Hiernaast zie je hoe dat moet.
Je moet nu door één tandenstokertje te verplaatsen de positie van de giraffe veranderen. Maar de vorm van de giraffe moet dezelfde blijven. Hij mag alleen gedraaid en/of gespiegeld worden.

Denk er maar eens over na en probeer het maar eens uit als je nog een paar "stokertjes" liggen hebt. Of andere “stokskes”.

Morgen geef ik de oplossingen.
En… het wekelijks vrijdagspelleke natuurlijk!