Zeg niet te gauw 't is weer een...

Hoe zouden Darwin en Dirk Draulans dat verklaren?

Met dank aan Willy van de Dorpsraad voor de link.

Een leerzaam Aldiklokje

Ik heb zo de gewoonte om bij mijn Aldibezoekjes altijd spullen mee te brengen van het "wat-ik-ooit- nog-wel-eens-zou-kunnen-gebruiken-maar-ik-weet-nog-niet-wanneer"-type.

Mijn garage staat er vol van: slijpschijven, bovenfrezen, laserwaterpassen, dopsleutelssets,... Het kan niet op.

Vorige zaterdag was het weer prijs. Ik zag daar een lieftallig wekkertje van 6,99 €. Pardoes verdween het in mijn winkelkarretje, terwijl Mia nog naar een zak zoete Nicola-aardappelen aan het zoeken was. Dat is koopstrategie.

Geen nood nochtans aan wekkers of horloges bij ons thuis. Je kan overal en langs allen kanten zien hoe laat het is.

Maar een radiogestuurd klokje was er nog niet bij. En dát deed het nu juist bij de techneut die ik ben en die ik blijven zal.
Ik wou zo'n ding dat automatisch altijd de juiste tijd aanwijst, dag en nacht, zomer- en wintertijd, zonder dat je er een vinger moet naar uitsteken.

Een batterijtje moet er natuurlijk wel in.
En daar begon mijn geluk al: van zodra het "pilleke" er in zat klonk er een duidelijke biep en de wijzers begonnen vanzelf lichtjes zoemend rond te draaien tot ze 12 uur aanwezen. Een korte pauze en dan draaiden ze behoedzaam verder tot ze op 15.23u. bleven staan. Ik wist hoe laat het was. En het klopte, want mijn (+/-) 26 andere klokken gaven ongeveer hetzelfde aan. Ik was in de hoogste hemel, blij als een kind met mijn nieuw speeltje.

Maar hoe doet zo'n ding dat toch?

De hersenen van zo'n wonderbaarlijk klokje, bestaan uit een kleine radio-ontvanger die afgestemd is op een zender die een tijdsignaal uitstuurt.
Met dat tijdsignaal, wat spitsvondige electronica en wat mechanica, worden de wijzers op de juiste plaats gebracht.

Maar dat tijdsignaal komt niet uit Genk of Hasselt of Lummen. Zelfs niet uit Romershoven.

Het komt uit Duitsland. Uit Mainflingen, een stadje dichtbij Frankfurt am Main, op zo'n 350 km van Romershoven.

In Mainflingen staat één van de belangrijkst Europese DCF77-zenders.

DCF77 is een letterwoord. D = Duitsland,  C = het kenteken voor langegolfzenders, F = Frankfurt.
Het cijfer 77 staat voor de eerste twee cijfers van de frequentie van de radiostraling die de zender uitstuurt. Precies bedraagt die frequentie 77,5 kilohertz, wat overeenkomt met een golflengte van 3,87 kilometer.

Dit zijn inderdaad lange golven, als je bedenkt dat b.v. Radio 2 in Limburg uitzendt op een frequentie van 97,9 megahertz, wat overeenkomt met een gollengte van slechts een goede 3 meter.

De radiostraling heeft aan de zender in Mainlingen een vermogen van 30 kilowatt, wat een ontvangstbereik van ongeveer 2000 km toelaat! M.a.w. met dit Duitse tijdsignaal kunnen in bijna heel Europa radiografische klokken gestuurd worden.

Het DCF77-tijdsignaal wordt op zijn beurt gesynchroniseerd met een atoomklok die in Braunschweig staat.

Maar waarom kiest men nu precies voor een signaal met een grote golflengte?

Er zijn twee redenen:

1. lange golven worden weinig gehinderd door gebouwen, bomen enz. Ze gaan er doorheen zonder sterk geabsorbeerd te worden.
   Door het hoge vermogen van de zender kunnen die golven ook op grote afstand nog met een eenvoudige ferrietantenne opgevangen worden.
   
   Eenvoudige DCF77-onvanger met links een ferrietantenne
   
   
2. lange golven worden ook bijna niet teruggekaatst door de ionosfeer. De ionosfeer is één van de bovenste atmosfeerlagen waartegen korte golven weerkaatsten en lange bijna niet.
   Dat betekent dat de onvangst bijna steeds gebeurt via zogenaamde oppervlaktegolven.
   Het grotendeels ontbreken van golven die teruggekaatst worden via de ionosfeer, zorgt er voor dat er niet veel "fading" optreedt. Dat is het (nadelig) effect waarbij de oppervlaktegolven en de teruggekaatste golven elkaar uitdoven (signaal verdwijnt) en elkaar versterken (signaal zwelt aan).
   
   Oppervlaktegolven met grote golflengte gaan niet rechtlijnig. Ze volgen de kromming van de aarde tengevolge van brekingsverschijnselen in de aardse dampkring. Radiotechnici spreken van "ducting". Het zou te ver leiden om daar op in te gaan. Later misschien eens.
   
   

Je ziet wat er zo allemaal achter een klein wekkertje van den Aldi kan zitten.

Ik heb in elk geval voor mijn 6,99 € een fijn, precies klokje.
En ik heb met het uitpluizen van hoe het werkt, al zeker voor 20€ plezier gehad.

Geluk zit soms in een klein wekkertje, zelfs van den Aldi!

Neanderthalers

Je zal donderdag 12 februari ook wel gehoord of gelezen hebben dat het DNA van de neanderthaler volledig is ontrafeld. De bekendmaking van dit resultaat gebeurde precies op de tweehonderdste verjaardag van de geboorte van Darwin.

Het zal wel geen toeval zijn dat het Duitse onderzoeksteam juist die verjaardag heeft uitgekozen.

Met de precieze kennis van het genoom van de neanderthaler is nu immers onomstotelijk bewezen dat de moderne mens niet afstamt van die ook mensachtige soort (hominidae) .

De mening dat de neaderthaler één van onze voorvaderen is, is een felverspreide misvatting.

We hebben wel met de neanderthaler een gemeenschappelijke voorouder gemeen, zoals op onderstaand schema is te zien. Maar zo'n 315.000 jaar geleden heeft de moderne mens, de homo sapiens, zich van de homo neanderthalensis afgesplitst.

De tak van de neanderthalers is zo'n 30.000 jaar geleden uitgestorven. Onze soort leeft (gelukkig?) nog.

Het DNA-onderzoek van de neanderthaler is het jarenlange werk geweest van groep onderzoekers onder leiding van Svante Pääbo van het Max Planck Instituut voor Evolutionaire Antropologie te Leipzig.
Daarvoor werd gebruik gemaakt van 70 neanderthalerfossielen afkomstig van 16 vindplaatsen.

Het beste DNA werd geleverd door resten die in de Feldhofergrot (in het Duitse Neanderthal!) en in de Vindijagrot (in Noord-Kroatië).

De gevonden verschillen in DNA bij de neanderthaler en de moderne mens zijn zo sterk, dat uitgesloten wordt dan de neanderthaler een variëteit zou zijn binnen de menselijke soort, zoals toch door sommige anthropologen enige tijd gedacht werd.

De mens was succesvoller aangepast aan zijn omgeving en zoals Darwin wist, is ook in dit geval gebleken: de best aangepaste overleeft (survival of the fittest).

Over neanderthalers is op het net veel informatie te vinden, maar je moet een beetje selecteren naar betrouwbaarheid van de bronnen.
Noorderlicht is voor mij dikwijls een vertrekpunt. Je kan er een prima overzicht van recente onderzoeksresultaten over het onderwerp neanderthaler vinden.

Maar je kan ook eens kijken en luisteren naar de controversiële Simon Rozendaal van Elseviers Weekblad.
Simon is een chemist die in op de site van Elsevier blogt over wetenschap en techniek en die daarbij de heersende (of meest gepromote) mening kritisch becommentarieert. Hij is een echte dwarsligger. Je moet zijn visie op de klimaatverandering maar eens lezen.

Simon is ook een neanderthaler-fanaat en daarom laat ik jullie hieronder zijn neanderthalerverhaal zien. Geniet van deze neanderthaler, sorry hollander!

Wie echt de streng wetenschappelijke toer op wil en de tijd kan opbrengen, kan door op het beeld hieronder te klikken de video-conferentie bekijken die Svante Pääbo eergisteren over zijn onderzoek gaf tijdens de jaarlijkse AAAS (American Association for the Advancement of Science) in Chicago. Je bent hier wel een uurtje mee zoet.

Op Valentijnwolkjes

Per toeval kwam ik vandaag op een wolkensite terecht.

De Cloud Appreciation Society is een club die zich specialiseert in het observeren, fotograferen en bestuderen van wolkenformaties.

En geloof het of niet, maar soms kunnen wolken Valentijnkuren krijgen.

Ik kon niet nalaten om jullie dit subliem exemplaar te laten zien.

Dit zijn wel geen Romershovense wolken.
Ze zijn gefotografeerd door Angelo Storani uit Ancona aan de Italiaanse Adriatische kust, niet zo ver van Rimini.

Geniet nog maar van uw Valentijntje én van de lieftallige wolken.

Valentijn is rood. Niet groen.

Ik wil je Valentijntje niet vergallen, geniet er maar van.

Maar het moet in deze barre tijden toch wel gezegd worden: waar is de goede oude tijd, toen Valentijn nog niet bestond en de klimaatverandering ook nog niet?
We hadden toen in elk geval van geen van beiden al gehoord.
Nu is het anders. Je valt over de Valentijnreclame en je mag geen stap meer zetten of je "ecologische voetafdruk" verpulvert het milieu.
Let maar op met die rozen op Valentijn bijvoorbeeld.

Of  je met rozen schenken je al dan niet misdraagt hangt af van waar die rozen komen.

Komen ze van een plaatselijke bloemist, dan mag je rustig blijven ademen. De CO₂ die je daarbij uitstoot en de CO₂ die de productie van je bloemenbos de lucht heeft ingestuurd, blijven samen binnen de perken.

Maar naar het schijnt wordt de overgrote meerderheid van de rozen die bij ons in grote bloemenzaken en supermarkten worden aangeboden, gekweekt in Holland en in Kenia.

Ik lees in de Scientific American dat de Engelse Cranford University een vergelijkende studie gemaakt heeft van de CO₂-impact van rozen afkomstig van onze noorderburen en die uit het Afrikaans land.

De kweek en het transport tot in de bloemenzaak van 12.000 Keniaanse rozen resulteerden in een CO₂-productie van 6.000 kg CO₂.

De kweek en het transport tot in de bloemenzaak van 12.000 Hollandse rozen resulteerden in een CO₂-productie van 35.000 kg CO₂.

De veel hogere verwarmings- en belichtingsimpact in b.v. het Nederlandse Delfgauw overtreffen in ruime mate de hogere transportimpact voor de bloemen uit het Keniaanse Naivasha.

Je tuiltje 12 Hollandse is dus nog altijd 35 kg CO₂ waard!

En dat is meer dan 17m³ CO₂ ! Bijna 1,5m³ CO₂ per roos!

Zou je niet beter een fruitkorfje schenken? Maar wie weet wat daardoor allemaal de lucht in vliegt.

Weet ge wat: geef elkaar nen dikken kus.

Maar daar zou ik dan een ferm feromonenverhaal kunnen bij vertellen.

Amaai, in wat voor ne wereld leven wij?!

Vrijdag 13: blijf thuis en speel!

Vrijdag 13 februari 2009. Je moet het ongeluk niet tarten.

Blijf vandaag achter je PC-tje. Vermijd ladders, gitzwarte kraaien en brekende spiegels.

Let op voor gebroken borden als je de schotels wast (moet wassen).

Hou je kalm en bereid je Valentijntje van morgen voor.

En als je dan toch brokken wil maken, amuseer je dan met dit ouderwets computerspel.

Klik op de auto's om ze te versnellen of te vertragen en zorg er zó voor dat ze niet botsen.

Maar zo nu en dan, als de "smash cars" komen, dan moet alles "perte totale".

Amuseer je brokkenchauffeur!

Klik op het beeld om te starten.

Darwin hier, Darwin daar

Je kan er niet naast kijken, naast luisteren of naast lezen: er is dezer dagen iets met Darwin.

Vandaag, 200 jaar geleden werd Charles Robert Darwin geboren in Shrewsbury, een stadje tussen Birmingham en Manchester.
Het langst woonde hij in het plaatsje Orpington, in het graafschap Kent op een 20-tal km van Londen.

Kleine anecdote: Mia heeft in 1964 een maand in Orpington verbleven bij een familie voor een taalvakantie.

Charles Darwin was al 50 jaar toen hij het in 1859 aandurfde zijn beroemd en berucht levenswerk "On the origin of species by means of natural selection" te publiceren.

Het zal wel niemand ontgaan zijn dat de controverse rond die evolutietheorie nog altijd voortduurt. De heropleving de laatste jaren van het creationisme in de Verenigde Staten, laat zich nu ook in Europa voelen. Het is dus goed om van deze verjaardag gebruik te maken om het Darwinisme eens van naderbij te bekijken.

Ik ga hier geen poging doen om dat in een paar lijntjes uit de doeken te doen. Ik ga hier wel verwijzen naar een paar interressante informatiebronnen waar je wel een paar dagen zoet mee bent:

1. onder Darwins naam hierboven vind je al een link naar een Wikipedia-pagina met een uitgebreid overzicht van leven en werk van de Britse bioloog en verdere verwijzingen.
2. wil je al zijn werken lezen of er eens door grasduinen zonder ze te moeten kopen, dan kan dat online. Je kan zijn "Origin of species" zelfs gratis downloaden via Google Books.
3. mijn eigen krant De Standaard publiceert vandaag een apart katern over Darwins verjaardag. Je kan die bijlage ook lezen op de site van de krant, maar het zou kunnen dat dit alleen voor abonnees toegankelijk is? Maar ook andere kranten zullen in hun dageditie en op hun sites wel aandacht hebben voor het gebeuren.
4. ook Noorderlicht is een uitstekende startplaats voor nader onderzoek met heel veel doorverwijzingen.
5. de onvolprezen geschiedenissite van de VPRO publiceert een Darwin-dossier met video- en audiofragmenten.
6. de VPRO laat het daar niet bij. Ze organiseert een reconstructie van de zeereis naar de Galapagoseilanden, die Darwin van 1831 tot 1836 met het de HMS Beagle maakte.
   In september vertrekt vanuit Amsterdam de clipper Stad Amsterdam die de reis van Darwin overdoet. De reportage van die wetenschappelijke onderneming zal in 40 afleveringen op radio en TV worden uitgezonden. Spijtig genoeg heeft Midas Dekkers zijn deelname als commentator bij het reisgebeuren afgezegd. Ik had me al verlekkerd op de flegmatieke visie van die spitse bioloog.
   Bij die reis is er zelfs aparte Beagle 2009-blog opgestart waar de reis dag na dag zal kunnen gevolgd worden. Ik lees daar dat Canvas medeproducent is van de reeks, zodat we er ook op de Vlaamse TV wel iets zullen van te zien krijgen.
   
7. Een Nederlands consortium van musea en wetenschappelijke instellingen, heeft zelfs een regelrechte Darwinsite opgezet waar je een massa aan informatie kan vinden.
8. in mijn blogbericht van 18 januari heb ik Dirk Draulans al voorgesteld. Volgende week dinsdag 17 februari om 22.15u. op Canvas, maakt Dirk ons duidelijk hoe Darwins evolutietheorie ons dagelijks leven ook nu nog mee bepaalt. Zijn boeiend boek "Het succes van slechte sex" vormt de basis van zijn verhaal.
9. ook de BBC besteedt uiteraard heel wat aandacht aan Darwin. Een aparte Darwinsite kan weer een informatiebron en vertrekpunt zijn voor verder opzoekwerk.
10. één van de links uit die BBC-Darwinsite licht ik er nog uit: de BBC-newssite met zeer interessante reportages.

Ik zal er maar mee ophouden, anders krijg je nog een Darwin-indigestie.
Alhoewel ik nog zou kunnen verwijzen naar de Scientific American, de New Scientist, YouTube, het Vlaamse Eos,...

Maar nu ben ik echt de aap aan het uithangen. Gelukkig blijft dat volgens Darwin wel in de familie.

Het Fortis-gen

Terwijl de media ons vandaag horendul maken met berichten over de aandeelhoudersvergadering van Fortis, lees ik in PloSONE wat de reden van een deel van de miserie kan zijn.

Het zit in de genen!

Mensen die in hun genen een bepaalde variant van het zogenaamde DRD4-gen dragen, vertonen meer risicogedrag als het op beleggen aankomt dan anderen. De dragers van dat gen namen 25% meer risico bij beleggingen dan anderen.

Maar er is ook een gen dat er voor zorgt dat risicogedrag bij financiële verrichtingen juist vermeden wordt. Mensen met een bepaalde variant van het 5-HTTPLR-gen, nemen voor 28% minder risico dan mensen met een andere variant.

Blijkbaar heeft dit financieel gedrag te maken met de verhoogde aanmaak van dopamime bij de risiconemers en de verhoogde aanmaak van serotonine bij de risicomijders.

Laat dus eerst uw DNA maar eens screenen vóór je je duur verdiende centjes te grabbel gooit.

Maar denk eraan: genen kunnen slechts hun werk doen als de omstandigheden gunstig zijn.

Hou uw risicogenen dus in toom en vermijd de verleiding: "de okkasie maakt den dief" zei mijn moederke altijd en "wie zijn (financieel) gat verbrandt, moet op de blaren zitten".

Mama!

Mama, je bent de liefste van de hele wereld,
mama, de allerliefste van de hele wereld.
Later, wanneer ik ga trouwen,
zal ik een huisje gaan bouwen
Als je dan soms alleen zult zijn,
kom dan bij mij in mijn huis.
Mama, de liefste van de hele wereld ben jij.
Oh, lieve mama, je bent en blijft altijd een voorbeeld voor mij.

Maar mama, waarom ben je toch soms zo streng?

Bedankt dochterke Leen voor de leuke link!

Kaas met uitjes

Er gebeuren rare onderzoekingen.

Jonge wetenschappers doctoreren op de allerraarste onderwerpen.

Recent publiceerde New Scientist de resultaten van een onderzoek door een Zwitserse wetenschapper over het verschil in de geur van okselzweet bij mannen en vrouwen.

Ge moet toch wel echt veel goesting hebben om u daar mee bezig te houden.

Die Zwitser heeft daarvoor stalen genomen bij 24 mannen en 25 vrouwen die hij zich eerst liet kapotzweten op een hometrainer of liet klaarstomen in een sauna.

In het okselzweet van de vrouwen vond hij 10 keer zoveel van een reukloze zwavelverbinding dan bij de mannen. Die reukloze zwavelverbinding wordt door de bacteriën die welig tieren in ons okselhaar, omgezet in een niet zo lekker riekend thiol met ajuinengeur.

Het fameuze thiol

Vrouwenzweet stinkt dus veel meer naar ajuinen dan mannenzweet.

Maar opgepast en niet te vroeg gelachen!

In het okselzweet van de mannen vond hij veel meer van een reukloos vetzuur dan bij de vrouwen.

Hexaanzuur één van de mogelijke vetzuren

En dat vetzuur wordt ook niet gerust gelaten door de plaatselijke bacterietjes: ze zetten het om in een ook niet zo frisse kaasgeur.

Natriumglutamaat één van de kaasgeur moleculen.

Okselruikers van dienst vonden de kaasgeur alles bijeen toch minder onaangenaam dan de ajuinengeur. Maar ik heb het al gezegd en ik herhaal het nog maar eens: de gustibus et coloribus non est dispotandum.

Wat gaan ze daar nu mee doen?

Wat dacht je? Deodorants maken natuurlijk. Mannen-deodorants die de reukloze vetzuurmoleculen neutraliseren. Vrouwen-deodorants die de reukloze zwavelverbinding neutraliseren. Of unisex-deodorants die de okselbacteriën een kopje kleiner maken.

Mannenvolk: ik hoop dat jullie vrouwtjes van Camenbert houden en dat jullie zelf wel een zilveruitje lusten. Zoniet!?

Of hebben jullie soms zweetvoeten?

Geen maandag vandaag

Zware bewolking, gietende regen, geen maan te zien, geen Tychokrater te bespeuren.

Maar geen nood, binnen een maand krijgen we een nieuwe kans: op 11 maart is er weer een volle maan.
Hoop doet leven...

Maandag

Het is vandaag weer maandag.

Logisch voor de dag na zondag, maar 't is vandaag 9 februari ook weer volle maan en dus tijd om onze schitterende aardwachter weer eens van dichterbij te bekijken.

Haal je verrekijker dus maar boven en trek naar buiten voor het prachtige schouwspel.
Dit keer richten we onze blikken naar de grote Tychokrater die je bij volle maan en heldere hemel goed kan waarnemen bijna centraal in het zuiden (43°Z, 11°W).

Tycho is één van de grootste asteroïde-inslagkraters op de maan, met een diameter van 85 km en een diepte van bijna 3km!
De duidelijk zichtbare impactstralen zijn op sommige plaatsen honderden km lang.
De krater is genoemd naar de 16de eeuwse Deense astronoom Tycho Brahe, die aan de basis lag van het heliocentrsich wereldbeeld (de zon cenrtraal, de aarde en de andere planeten draaien errond) dat uiteindelijk op naam van zijn leerling Johannes Kepler kwam te staan.
De Tychokrater is een relatief jonge krater op het maanoppervlak. Relatief inderdaad, want hij dateert toch al van de tijd toen er in Romershoven nog dinosaurussen rondliepen. En geloof het of niet, dat is toch al zo'n 100 miljoen jaar geleden.

Japan heeft in september 2007 de Kaguya lunar orbiter naar de maan gestuurd. De stereofoto's die deze maansatelliet van de Tychokrater nam, werden gemonteerd in een spectaculair 2 minuten durend filmpje. Dat laat ons rondrijden in de krater, rond de centrale kraterpiek, en vliegen over het gebergte van de kraterrand. Alsof je er zelf met een vliegtuig overtoert.

Ik laat hieronder 2 versies zien: een "gewone versie" en een 3D-versie.
De gewone versie is eigenlijk een gestripte 3D-versie waar het stereo-effect is afgehaald. Als u van de echte 3D-versie wil genieten moet je een rood-cyaan (=blauwgroen) stereobrilletje opzetten.

Misschien heb je dat nog wel ergens in een kast liggen. Je kan het ook zelf in mekaar zetten en dan kan je op deze website terecht voor de handleiding.
Maar vergeet in elk geval niet om vanavond, met de "jumelles" in aanslag Tychokrater live te bekijken. Maan op om 17.49u. Zet de wekker maar en breng een paar eikes naar de Clariskes.

De gewone versie:

De 3D-versie te bekijken met een stereobrilletje:

Nostalgie op zondagmorgen

1958.

Ik werd 13 jaar. Ik zat in de 5de Moderne in het Sint-Gregoriuscollege-afdeling Merelbeke.

De schoolstrijd was beslecht. Het katholiek onderwijs kreeg meer financiële bewegingruimte.

De humaniora werd stilaan ook toegankelijk voor arbeiderskinderen.

De toekomst lachte breed.

Expo 58 opende zijn deuren. En ik mocht er naar toe, met de trein en met tante Leine.

De Sputnik bij de Russen, kleurentelevisie in het Amerikaans paviljoen, cinerama, Vrolijk België.

En dan nóg eens naar die wonderlijke expositie. Met mijn priester-leraar in soutane en met brede ronde hoed, per autostop vanop de autostrade. Mee met een "voyageur in damesschoenen" die ons met zijn Fiatje in volle vaart naar Brussel bracht.
Ik zie het nog allemaal alsof het gisteren was.

En in Nederland namen Johnny Kraaikamp en Rijk de Gooyer op een zolderkamer hun legendarische "Goudgele strand van Ameland" op.

50 jaar later op een zondagmorgen: de heimweefabriek.

Speel je weer mee?

Het spelleke van deze week is weer een breinkrakertje.

De regels zijn simpel, het spel is uitdagend.

Op het bord staan bolletjes in twee kleurvariëteiten. Je moet door te klikken alles omzetten naar één kleur.
Wat het effect van je geklik zal zijn is af te lezen van het symbool dat op het bolelletje staat:

1. elk puntje stelt een (al dan niet) aanpalend bolletje voor.
2. het centrale puntje stelt het aangeklikte bolletje zelf voor.

Soms zijn er speciale bolletjes die je toelaten de symbolen te roteren enz.

Snappie?

Begin er dan maar aan, door op onderstaande figuur te klikken. En niet te rap opgeven hé!

Lamarck, Kammerer, Koestler

Na het schrijven van mijn vorig blogbericht realiseerde ik mij ineens dat ik jaren geleden een schitterend en spannend boek las van Arthur Koestler "The case of the midwife toad". "Het geval van de vroedmeesterpad" dus.
Merk op dat midwife (vroedvrouw) in de Nederlandse naam van de pad niet letterlijk vertaald wordt. Als je de foto wat verderop bekijkt kan je daar wel begrip voor opbrengen denk ik.

Ik heb het boek direct uit mijn boekenkast opgevist.

Waarover ging het in dat boek?

De twintiger jaren van de vorige eeuw waren de jaren van het opkomende nazisme in Duitsland en Oostenrijk.
Maar ook het toen nog frisse communisme kende er zijn aanhangers.
Dit leidde tot harde conflicten en de Weense universiteit was dikwijls het strijdtoneel waar de twee blokken hun meningsverschillen veelal letterlijk uitvochten.

Aan die universiteit werkte Paul Kammerer, bioloog en uitgesproken sympathisant van het communistisch blok.

Paul Kammerer

Kammerer was in navolging van zijn Russich voorbeeld Lysenko, een fervent verdediger van het Lamarckisme.

Het overerven van verworven kenmerken paste wonderwel in de communistische ideologie. Lysenko ontwikkelde op basis van het Lamarckisme een landbouwmethode waarmee hij dacht hogere productiviteit te bereiken. Een gekend voorbeeld is de zogenaamde vernalisatie van zomergranen. Daarbij werd vochtige zomertarwe in sneeuw bewaard omdat Lysenko er van overtuigd was dat de zo verworven winterbestendige eigenschappen aan de volgende graangeneraties zou worden doorgegeven.

Lamarckiaanse stupiditeit ten top gedreven en zonder resultaat.

Kammerer bleef toch in het Lamarckisme geloven en deed allerlei onderzoekingen om het gelijk van Lamarck aan te tonen.

Zo deed hij een berucht onderzoek over de wroedmeesterpad.
Het is de geschiedenis van dat onderzoek dat door Koestler in zijn boek beschreven wordt.

Mannelijk exemplaar

draagt de bevruchte eitjes

De meeste paddensoorten paren in het water. De mannelijke exemplaren hebben op hun voorpoten een soort wratten waarmee ze zich in het "gladde" water bij "de daad" beter aan het vrouwtje kunnen vastklampen.

Vroedmeesterpadden paren echter op het land en hebben die wratten niet.
Kammerer was ervan overtuigd dat als hij vroedmeesterpadden verplichtte om in het water te paren, ze die wratten zouden ontwikkelen en dat ze die verworven eigenschap aan hun nageslacht zouden doorgeven. Het nageslacht zou met wratten geboren worden.
Hij zette daar een langdurig en uitgebreid onderzoek over op en vond wat hij voorspeld had! Lamarck had gelijk, de wetenschappelijke wereld stond op zijn kop!

Maar...

Bij een onderzoek van Kammerers padden door dr. G.K. Noble van het American Museum of National History ontdekte men fraude. De padden van het nageslacht hadden geen echte paringswratten op hun voorpoten. De wratten die men zag waren niets anders dan hoopjes onderhuids ingespoten chinese inkt!

Toen de fraude bekend was, werd Kammerer door de hele wetenschappelijke wereld verguisd en bespot. Hij was ervan overtuigd dat hij ter goeder trouw geweest was en dat hij zelf het slachtoffer was van bedrog. Hij veronderstelde dat politieke tegenstanders, nazisten, het onderzoek hadden vervalst en de inkt hadden ingespoten.

Zijn reputatie was evenwel verknoeid. De man heeft dit niet kunnen verwerken en hij pleegde op 23 september 1926 zelfmoord.

Koestler heeft dit alles meesterlijk beschreven. Als je ooit de kans zou krijgen (je mag het boek gerust bij mij uitlenen): het lezen waard.

Arthur Koestler

Viva Lamarck! Een beetje toch.

Deze morgen hoorde ik het in Keulen donderen!

Uitgerekend in dit Darwinjaar komt men met een rehabilitatie van Lamarck op de proppen.

Ik lees in mijn geliefde Noorderlichtblog dat de Amerikaanse biochemicus Larry Feig aangetoond heeft dat ervaring overerfbaar is. Bij muizen althans, maar dan zal dat ook wel bij mensen het geval zijn, want ons erfelijkheidsmechanisme is identiek.

Dat is regelrecht Lamarckisme.

Jean-Baptiste Lamarck

De overerfbaarheid van verkregen eigenschappen was voor Lamarck dé verklaring voor de wijze waarop organismen kunnen evolueren.

Je kent zonder twijfel de voorbeelden wel:

• een smid die door het vele hameren dikke biceps krijgt (een verkregen eigenschap), zal een nageslacht op de wereld zetten dat ook dikke armspieren heeft (de verkregen eigenschap wordt overgeërfd)
• een giraf moet zich dag in dag uit weren om bij de bladeren van de hoge bomen te geraken en krijgt daardoor een lange nek. De girafkes van zijn nageslacht zullen die verworven lange nekken overerven.

Darwin geloofde daar niets van: giraffen hebben lange nekken, omdat de sukkelaars met korte nekken niet bij het eten kunnen en van honger moeten sterven. Enkel en alleen de soort met lange nekken overleeft en krijgt een nageslacht: survival of the fittest by means of natural selection. Alleen de best aangepasten krijgen overlevingskansen, de anderen worden weggeselecteerd.

Lamarck was er (voorlopig) aan voor zijn moeite.

Charles Darwin

De moderne biologie, met haar gevorderde kennis van het erfelijkheidsmechanisme, gaf Darwin gelijk.

Waarom zou ons erfelijkheidsmateriaal (DNA) veranderen door wat we tijdens ons leven allemaal uitspoken? Viva Darwin!

Tot gisteren Feig en zijn medewerkers in de Journal of Neuroscience een artikel publiceerden waarin ze aantoonden dat de geheugentraining die men aan moedermuizen had gegeven, aan het nageslacht werd doorgegeven! Die muizenkinderen hadden een beter geheugen dan soortgenoten die geen moeder met geheugentraining hadden.

Muizenmoeders trainen hun geheugen.
Voor hun nageslacht...

De groep van Feig heeft ook aangetoond dat de geheugentraining inderdaad veranderingen in het DNA veroorzaakt, zodat die veranderingen kunnen overgeërfd worden.

De tak van de genetica die zich met deze vorm van overerving bezig houdt, is men intussen de epigenetica gaan noemen.

Hoewel er nog veel discussie aan de gang is over het mechanisme en de frequentie van het optreden van epigenetische verschijnselen, verdient Chevalier de Lamarck zeker wat eerherstel.

Er zijn gevallen van overerving van verworven eigenschappen mogelijk. Al blijft de visie van Darwin de juiste voor de algmene trend in de evolutie van organismen.

Allez, excuser nous monsieur!

Ook mijn excuses aan mijn oud-leerlingen die ik dikwijls liet uitleggen waarom Lamarck het helemaal niet bij het rechte eind had...

Saffraan

Deze morgen vroeg Mia me: hoe zit dat nu weer met saffraan?
Ze herinnerde zich dat ze er ooit eens wat van gebruikt had toen ze een zeldzame keer een paella had klaargemaakt.

Die herinnering deed me ook al watertanden.
Ik dacht ook terug aan die keer toen ik met een groep Europese collega's in de straten van het feeërieke Valencia een reuzegrote en reuzelekkere paella kreeg voorgeschoteld.

Saffraan is één van de duurste specerijen.

Die hoge prijs hangt samen met de herkomst van saffraan: de fragiele meeldraden van de saffraankrokus.

Per bloem zijn er 3 meeldraden die saffraan opleveren. Ze worden met de hand van de bloem geplukt en dan bij voorkeur in de zon gedroogd.
Per kg saffraan zijn er maar liefst 150.000 bloemen of 450.000 meeldraden nodig!

Spanje is één van de voornaamste leveranciers en de streek rond Valencia is gekend om zijn goede kwaliteit.

Saffraan wordt gebruikt om zijn intense kleurkracht: één draadje is in staat om 1 liter kokend water in 1 uur diepgeel te kleuren.

Maar ook het aroma van saffraan is bijzonder.

Ik kan niet nalaten om er nu wat chemie bij te halen.

Het aroma en de kleur worden immers bepaald door de structuur van de saffraanmolecule.

De kleur wordt bepaald door de ketenlengte van een stuk in de molecule waarin afwisselend enkele en dubbele bindingen voorkomen: hoe langer dit stuk hoe donkerder de kleur.
Het aroma wordt bepaald door de gedeelten van de molecule die op de uiteinden zijn ingeplant.

Zo kunnen we een merkwaardige vergelijking maken tussen beta-caroteen, de molecule die de kleur en aroma van wortelen bepaalt, en de saffraanmolecule.
Als je van deze laatste de geleerde naam zou willen: beta-gentobiose-crocetine.

De sterke analogie tussen beide moleculen zal toch wel opvallen hoop ik.

Het middenstuk in beta-caroteen is langer waardoor de kleur een donkerder tint vertoont: oranje-rood i.p.v. het geel van saffraan.
De uiteinden van de saffraan moleculen zijn esters. Bij beta-caroteen is dit niet het geval.
En esters zijn nu eenmaal verantwoordelijk voor uitgesproken en meestal aangename aroma's.
Zo zijn alle fruitgeuren afkomstig van esters.

Wortelen en saffraan zijn chemisch gezien dus nogal verwant.

Het chemisch verschil zit hem vooral in het deel van de molecule dat het aroma bepaalt en de wijze waarop we dit aroma appreciëren. 

Het verschil in kostprijs is evenwel fenomenaal.

Maar ja: de gustibus et coloribus non disputandum en dan mag het soms wel wat kosten.

China in Maaseik

We hebben vandaag met een paar Romelaren en een paar bewoners van onze voorsteden Hoeselt en Bilzen, China in Maaseik bezocht.

Petje af voor de puike tentoontenstelling van beelden uit het wereldberoemde terracotta leger van Xi'an en van grafgiften uit de tombe van keizer Qin Shi Huang Di.

Echt de moeite waard.
Interessante opstelling, duidelijke informatie, inhoudelijk interessante audiogids, ingesproken met een duidelijke, mooie stem. Kwalitatief klasssewerk.

Toch één klein minpuntje: de gesproken commentaar bij de computerfilm over de archeologische site waar de beelden zijn opgegraven, werkt enerverend: veel te hoog tempo en een triestige intonatie.  

Maar alles bij elkaar een prachtig geheel.
Wie er nog niet geweest is: doen! Je hebt nog tijd tot 31 maart.

Natuurlijk is de tentoonstelling beperkt in omvang, maar je kan de beelden zeer dicht benaderen en tot in de details bekijken, iets wat in China slechts aan onze blauwbloedigen en een paar paarse ministers gegeven was.

Fantastisch hoe een klein provinciestadje als Maaseik hier veel gekende expositiesteden de loef afsteekt.

Proficiat aan experte Chinese kunst Nicole De Bisschop en conservator Hubert Heymans van de Musea Maaseik voor deze schitterende realisatie.
Ik toon hier dan ook graag de Chinese reclameboodschap voor de Maaseikse tentoonstelling en daaronder een YouTubeke van de tentoonstelling in het Chinese Xi'an zelf.

Het shampoowonder

Na het yogurthmysterie, nu het shampoowonder.

Shampoo is net zoals yogurth, ketchup en latexverf een vloeistof met veranderlijke stroperigheid (een niet-Newtoniaanse vloeistof dus): op je hand is ze dik, maar wrijf je ze open dan wordt ze dun uitsmeerbaar.
Shampoo en collega's vertonen "afschuifverdunnning" of in het Engels "shear thinning".
Zoals ik in mijn vorig bericht al uitlegde: deze vloeistoffen worden minder stroperig als je er krachten op uitoefent.

Wat volgt is echt iets wat je zelf eens moet doen. Het is eenvoudig en toch redelijk spectaculair.

Maar lees eerst eens alles vóór je begint.

Hou eens een fles shampoo een beetje schuin, een centimeter of twintig boven een schoteltje. Laat voorzichtig een straaltje van de vloeistof uit de fles op een schoteltje lopen.
Er vormt zich een kringelend, langzaam inzakkend hoopje shampoo.
Maar als je een beetje geluk hebt en een beetje oefent, sprietst er soms plots een straaltje shampoo in een grote boog terug omhoog! Het is maar van korte duur: de shampoostraal herneemt snel zijn gewone weg naar beneden.

Dit rare gedrag staat in de fysica bekend als het Kaye-effect omdat de Engelse fysicus Kaye het in 1963 voor het eerst beschreven heeft.

Hoe kan dat verklaard worden?

Kaye wist het niet, maar Cock Blom en Michel Versluis van de Universiteit Twente hebben de verklaring gevonden.

Door de kracht van de straal ontstaat in het hoopje shampoo een kuiltje dat langzaam groter wordt. De shampoostraal schuift nu door door het kuiltje als een rollerskater door een gebogen skaterpiste en schiet er aan de tegenoverliggende kant met hoge snelheid weer uit. Hoe dieper het kuiltje, hoe meer de straal zich opricht.

Bij mij lukte het experimentje redelijk goed met Sanex shampoo en Nivea badcreme.
En als je de "gevallen shampoo" goed heb opgevangen, kan je hem, als spaarzame burger, nog grotendeels terug in de fles krijgen ook.
Je moet ook wat experimenteren met de valhoogte.

Laat je me eens weten hoe het bij jullie ging?

Blom en Versluis zouden geen Hollanders zijn als ze hun onderzoekje niet in een YouTube-filmpje gegoten hadden.

Prachtig toch om te kunnen inzien en verklaren hoe het gedrag van stoffen bepaald worden door de bouw en de krachten óp en tussen de moleculen.

En we zijn nog niet aan het einde van het vloeistofverhaal, want er bestaan ook vloeistoffen met "afschuifverdikking" of "shear thickening".
Ook spectaculair, maar da's voor één van de volgende blogsessies.

Het yogurthmysterie

Iedere morgen denk ik er aan terwijl ik mijn supergezond ontbijt klaarmaak: graanmüsli met (magere) yogurth en een extra portie fruit, een portie fijngesneden peer bijvoorbeeld.

Je ziet: ik eet gezond en caloriearm, 's morgens toch...

En iedere morgen denk ik dan aan die toch wel zeer bijzondere viscositeit van yogurth.

Als ik het potje openmaak, staart mij een zeer dikstroperige massa aan.
Zó stroperig dat ik het potje zelfs mag omdraaien zonder dat de yoghurt op de grond dondert.

Met één "lepelslag" krijg ik de hele massa in één keer bij de müsli en de fijn gesneden peer.

Maar dan komt plots het wonder: als ik begin te roeren wordt die yoghurtmassa plots vloeibaarder en vloeibaarder! Haar hoge viscositeit wordt zienderogen lager!

En nu komt de geleerde uitleg. We proberen het simpel te houden.

Yoghurt is een niet-Newtoniaanse vloeistof. Daar is hij weer onze Newton!

Water is een Newtoniaanse vloeistof.
Een Newtoniaanse vloeistof is een vloeistof waarvan de stroperigheid (viscositeit) niet afhangt van de krachten die je op die vloeistof uitoefent.

Of je aan een glas water schudt, of je er in roert, de (zeer lage) stroperigheid blijft dezelfde.

Een niet-Newtoniaanse vloeistof is een vloeistof waarvan de stroperigheid (viscositeit) wel afhangt van de krachten die je op die vloeistof uitoefent.

De niet-Newtoniaanse vloeistoffen van het yogurthtype zijn opgebouwd uit lange ketenmoleculen waartussen zwakke aantrekkingskrachten heersen.

In de dikstroperige toestand liggen die lange moleculen kriskras door elkaar, waardoor ze toch onderling verstrengeld zijn en zich als één dikstroperige massa gedragen.

Als we aan die massa schudden of er in roeren, verbreken we de zwakke aantrekkingskrachten tussen de moleculen. Ze gaan zich langs elkaar ordenen, waardoor ze gemakkelijker langs elkaar heen kunnen schuiven: de stroperigheid vermindert door de krachten die wij erop uitoefenen.

Voilá, het yogurthmysterie is opgelost!

Maar yogurth is niet de enige niet-Newtoniaanse vloeistof.

Latexverf b.v.: dikstroperig in de pot. Roeren doet de stroperigheid verminderen en bij het uitrollen op de muur is van de stroperigheid bijna niets meer over.

Haargel: stijfstroperig in de pot, maar gemakkelijk uitstrijkbaar door onze weelderige (grijze of geverfde) haarbos.

Zoek zelf nog maar een paar voorbeelden, dat is de beste leerschool.

En denk nog eens aan mij als je binnenkort weer eens een kwak ketchup over je frietjes en over je prachtig wit hemd of hagelwit bloesje dropt...

Dus eerst schudden vóór gebruik en zó de moleculen lijnen!